TP.HCM – Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến cáo doanh nghiệp xuất khẩu nông, lâm, thủy sản chuyển từ tư duy xử lý sau cảnh báo sang chủ động phòng ngừa rủi ro, khi Liên minh châu Âu liên tục nâng chuẩn an toàn thực phẩm và kiểm dịch. Đây là điều kiện để giữ thị trường lớn thứ ba của nông sản Việt, trong bối cảnh khối này vừa điều chỉnh giới hạn dư lượng với 8 hoạt chất bảo vệ thực vật.
Sáng 24/7, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND TP.HCM tổ chức hội nghị cập nhật quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS), trong khuôn khổ hai hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) và Việt Nam – Anh (UKVFTA). Tại hội nghị, TS Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, nhấn mạnh việc chủ động phòng ngừa rủi ro là yêu cầu cấp thiết khi tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng khắt khe.
EU hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn thứ ba của Việt Nam, sau Trung Quốc và Hoa Kỳ. Theo Văn phòng SPS Việt Nam, các quy định của khối này đang thay đổi theo hướng siết chặt hơn, buộc doanh nghiệp phải chuẩn bị từ sớm nếu không muốn đánh mất lợi thế cạnh tranh.
Trong nửa đầu năm 2026, EU tiếp tục điều chỉnh mức giới hạn dư lượng tối đa (MRL) đối với 8 hoạt chất bảo vệ thực vật, gồm azocyclotin, chlorfenapyr, fenpropathrin, profenofos, cyhexatin, dicofol, endosulfan và fenarimol. Trong số này, endosulfan đã bị Việt Nam cấm sử dụng, còn cyhexatin, dicofol và fenarimol chưa được cấp phép lưu hành. Vì vậy, doanh nghiệp trong nước cần đặc biệt lưu ý 4 hoạt chất còn lại trước khi quy định mới dự kiến có hiệu lực vào năm 2027.
EU siết chuẩn, doanh nghiệp phải đổi cách tiếp cận
Khác với EU, Vương quốc Anh sau khi rời khối lại có xu hướng nới lỏng với một số hoạt chất, khi cho phép mức dư lượng cao hơn nhiều lần. Điều này khiến doanh nghiệp phải đồng thời đáp ứng hai hệ thống tiêu chuẩn khác nhau dù cùng hướng đến châu Âu, trong đó hàng vào EU theo EVFTA còn hàng sang Anh theo UKVFTA.
Dù yêu cầu kỹ thuật ngày càng cao, thị trường vẫn mở ra nhiều cơ hội. Riêng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang EU đạt 477 triệu USD (khoảng 12.600 tỷ đồng), tăng 52% so với năm 2024, cho thấy dư địa tăng trưởng còn lớn nếu doanh nghiệp đáp ứng tốt các tiêu chuẩn mới.
Vấn đề khiến doanh nghiệp lo ngại nhất là ngưỡng dư lượng ở mức rất thấp. Với hoạt chất profenofos trên cà chua, quy định của Việt Nam cho phép tối đa 10 mg/kg, trong khi EU chỉ chấp nhận từ 0,01-0,05 mg/kg, thấp hơn hàng trăm lần. “Ngưỡng 0,01 mg/kg có thể hiểu đơn giản là gần như không có và không được phép sử dụng”, đại diện Văn phòng SPS phân tích.
Doanh nghiệp còn đối mặt với sự khác biệt trong chính nội bộ EU. Pháp đã bổ sung 5 hoạt chất ngoài danh mục chung của khối, trong đó có 2 hoạt chất Việt Nam vẫn cho phép lưu hành, còn Đức áp dụng một số tiêu chuẩn riêng. Điều đó đồng nghĩa một lô hàng đáp ứng quy định chung của EU vẫn có thể bị từ chối khi vào từng quốc gia thành viên. “Chúng tôi đang tiếp tục đàm phán để EU và các nước thành viên tuân thủ nguyên tắc một thị trường chung, nhưng kết quả thế nào thì chưa thể nói trước”, đại diện Văn phòng SPS Việt Nam cho hay.
EUDR và yêu cầu chứng minh không phá rừng
Ngoài yêu cầu về dư lượng, EU còn triển khai Quy định chống phá rừng (EUDR) với nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như cà phê, cao su, gỗ và sản phẩm gỗ. Theo TS Trương Tất Đơ, đại diện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, quy định này áp dụng với doanh nghiệp lớn và vừa từ ngày 30/12/2026, với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ từ ngày 30/6/2027. Quy định yêu cầu toàn bộ chuỗi giá trị, từ vùng trồng, kho bãi đến vận chuyển, phải chứng minh không liên quan đến đất phá rừng.
Một tín hiệu thuận lợi là từ tháng 5/2025, EU đã xếp Việt Nam vào nhóm rủi ro thấp, nên hàng hóa xuất khẩu chỉ phải thực hiện quy trình thẩm định đơn giản và tỷ lệ hậu kiểm khoảng 1%. Dù vậy, cơ quan quản lý khuyến cáo doanh nghiệp không nên chủ quan, bởi chi phí tuân thủ vẫn lớn và chỉ một trường hợp vi phạm cũng có thể ảnh hưởng đến uy tín của cả ngành hàng.
Ngọc Duyên (tổng hợp)
