Hàng chục lô sầu riêng Việt Nam bị Trung Quốc trả về vì dư lượng cadimi vượt ngưỡng 0,05 mg/kg, kéo theo đình chỉ 15 nhà máy đóng gói và 18 mã vùng trồng. Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Trúc từ Viện Cây ăn quả miền Nam (SOFRI) vừa công bố nhóm giải pháp sinh học có thể khóa chặt cadimi trong đất lên tới 100 năm.
Từ đầu năm 2025, phía Trung Quốc nâng tỷ lệ kiểm tra sầu riêng nhập khẩu lên mức tuyệt đối, siết chặt rào cản kỹ thuật vệ sinh thực phẩm. Hậu quả trực tiếp là 30 lô hàng bị trả về vì cadimi — kim loại nặng gây hại cho sức khỏe — vượt ngưỡng cho phép, đồng thời kể từ ngày 12/6/2024, đối tác ra lệnh đình chỉ nhập khẩu với 15 nhà máy đóng gói và 18 mã vùng trồng vi phạm. Chuỗi cung ứng sầu riêng xuất khẩu bị đứt gãy cục bộ, buộc các nhà vườn và doanh nghiệp khẩn trương rà soát lại toàn bộ quy trình canh tác.
Vì sao cadimi tích tụ và giá sầu riêng lao dốc
Theo các chuyên gia, nguyên nhân gốc rễ là tình trạng lạm dụng phân bón hóa học kéo dài — đặc biệt là phân lân đơn và DAP (diamoni phosphate) — trên nền đất có độ pH thấp dưới 5,5. Nguồn nước rửa nhiễm kim loại trong khâu xử lý sau thu hoạch cũng được xác định là yếu tố trọng yếu. Một nghiên cứu năm 2025 của SOFRI phân tích 63 mẫu đất cho thấy khoảng 60% mẫu vượt mức 0,05 mg/kg, tuy nhiên vẫn thấp hơn ngưỡng quy định hiện hành của Việt Nam đối với đất (4 mg/kg).
Áp lực kỹ thuật cộng hưởng với cạnh tranh chính vụ từ Thái Lan khiến giá thu mua lao dốc nghiêm trọng. Hiện tại, giống Ri6 chỉ còn 20.000–30.000 đồng/kg; giống Monthong giảm xuống 60.000–80.000 đồng/kg. Ngành nông nghiệp đang buộc phải minh bạch hóa chuỗi cung ứng, siết chặt hậu kiểm mã số vùng trồng và mở rộng năng lực các phòng kiểm nghiệm chuyên sâu.
SOFRI: than sinh học và trồng xen canh để giải độc đất
Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Trúc, Viện Cây ăn quả miền Nam (SOFRI), khuyến cáo nông dân bón vôi và phân hữu cơ để nâng độ pH đất, kết hợp chế phẩm vi sinh giúp hấp thụ và cố định cadimi thành dạng ít gây hại. Bổ sung than sinh học được đánh giá là giải pháp tối ưu nhất, với khả năng khóa chặt cadimi trong đất lên tới 100 năm.
Song song đó, SOFRI đang thử nghiệm hướng trồng xen canh cải xanh, rau muống, dương xỉ nước và bạc hà xung quanh gốc sầu riêng — nhóm thực vật có khả năng hút kim loại nặng từ đất. Điều kiện then chốt là toàn bộ cây trồng phụ phải được thu gom và đốt đúng kỹ thuật sau mỗi vụ, xử lý tro bài bản để ngăn cadimi phát tán ngược lại môi trường.
Nghiên cứu năm 2025 ghi nhận khoảng 60% mẫu đất trồng sầu riêng được xét nghiệm đã vượt chuẩn an toàn cho phép về hàm lượng cadimi.
Nguyễn Hương
