Đất “hào khí miền Đông” vừa mở rộng vừa trở nên giàu có hơn bao giờ hết về di sản: 493 loại hình lễ hội hội tụ sau khi tỉnh Đồng Nai mới hình thành từ ngày 1-7-2025. Từ Lễ hội Sayangva của người Chơro đến Lễ giỗ Nguyễn Hữu Cảnh, từ cồng chiêng S’tiêng đến gốm mỹ nghệ Biên Hòa trứ danh — kho tàng ấy đang được số hóa và khai thác thành nguồn lực kinh tế bền vững.
Ngày 1-7-2025, tỉnh Đồng Nai chính thức vận hành sau khi sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của hai tỉnh Đồng Nai và Bình Phước, nâng quy mô lên 4,4 triệu người với GRDP dự kiến đạt 676.733 tỷ đồng. Cuộc tái hợp này không chỉ mở rộng không gian hành chính mà còn hội tụ hệ thống di sản đồ sộ: 493 loại hình lễ hội, 119 di tích đã xếp hạng và gần 1,5 ngàn di tích phổ thông — một kho tàng chưa từng có trong lịch sử vùng đất này. Đó là lý do tỉnh đang triển khai chiến lược bảo tồn, số hóa và khai thác di sản văn hóa phi vật thể như một trong những trụ cột phát triển trọng điểm của giai đoạn mới.
Tái hợp lịch sử — Đồng Nai mới vươn tầm top đầu cả nước
Trong lịch sử, hai tỉnh Đồng Nai và Bình Phước từng cùng thuộc trấn Biên Hòa, sau đó là tỉnh Biên Hòa. Sự hợp nhất ngày 1-7-2025 vì vậy mang ý nghĩa của một cuộc trở về — không phải nhập tỉnh đơn thuần mà là tái hợp từ mạch nguồn con người và văn hóa Trấn Biên xưa.
Về quy mô, diện tích tự nhiên hơn 12,7 ngàn km² đưa tỉnh đứng thứ 9 cả nước. Dân số 4,4 triệu người đặt Đồng Nai ở vị trí thứ 3 toàn quốc, sau Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội. Kinh tế bứt phá không kém: GRDP dự kiến 676.733 tỷ đồng — tương đương khoảng 26 tỷ USD — xếp thứ 4 trong 34 tỉnh thành cả nước, chỉ sau Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và Hải Phòng.
Ở Bình Phước, thu nhập bình quân đầu người đã tăng từ 2,2 triệu đồng năm 1997 lên 108,4 triệu đồng vào năm 2024 — một hành trình dài mà sức mạnh văn hóa bản địa luôn là mạch ngầm nuôi dưỡng. Tỉnh cũng là cửa ngõ kết nối Đông Nam Bộ với Tây Nguyên và quốc tế, với lợi thế từ Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hệ thống cảng nước sâu và các tuyến cao tốc huyết mạch.
Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia — hai lễ hội vừa được ghi danh năm 2025
Ngày 3-6-2025, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký quyết định công bố thêm 2 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho tỉnh Đồng Nai. Đây là dấu mốc đáng chú ý nhất trong hành trình bảo tồn của tỉnh trong năm đầu tiên sau sáp nhập.
Di sản thứ nhất là Lễ giỗ Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh — diễn ra vào ngày 14 và 15 tháng 5 âm lịch hằng năm tại phường Hiệp Hòa, thành phố Biên Hòa. Lễ giỗ tưởng nhớ vị danh tướng có công mở mang bờ cõi phương Nam, là điểm hội tụ tâm linh và lịch sử của người dân miền Đông.
Di sản thứ hai là Lễ hội Sayangva (cúng Thần Lúa) của đồng bào Chơro tại các huyện Xuân Lộc, Thống Nhất, Định Quán, Cẩm Mỹ, Vĩnh Cửu và thành phố Long Khánh. Lễ hội là dịp cộng đồng tạ ơn thần linh, cầu mong vụ mùa no ấm, thực hiện nghi thức rước thần lúa và biểu diễn cồng chiêng truyền thống.
Từ vùng Bình Phước cũ, Lễ hội Dua Tpeng (Phá bàu) của người Khmer đã vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ cuối năm 2019. Cộng đồng 41 dân tộc anh em trên mảnh đất này còn gìn giữ Lễ hội Cầu bông của người Kinh, Lễ hội đâm trâu mừng lúa mới của đồng bào S’tiêng — những nghi lễ không thể sao chép, không thể thay thế.
Hệ thống 493 lễ hội và 119 di tích xếp hạng trên toàn tỉnh
Sau sáp nhập, Đồng Nai sở hữu 493 loại hình lễ hội và gần 1,5 ngàn di tích phổ thông. Hai đầu tàu của hệ thống là 2 di tích quốc gia đặc biệt: Vườn quốc gia Cát Tiên — khu dự trữ sinh quyển thế giới giữa lòng miền Đông — và Mộ Cự thạch Hàng Gòn, di tích khảo cổ hiếm có của vùng Đông Nam Á.
Không gian du lịch tâm linh trải dài từ Thất phủ Cổ miếu (chùa Ông), đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh, Văn miếu Trấn Biên đến chùa Long Thiền. Riêng Lễ hội truyền thống chùa Ông lần thứ XI năm 2026 đã thu hút đông đảo bà con với các nghi thức cúng Chư thiên, dâng hương Quan Thánh Đế quân và lễ thả đèn hoa đăng trên sông Đồng Nai.
Đó là bức tranh lễ hội trải khắp từ đô thị Biên Hòa đến vùng rừng núi Bù Đăng, từ cộng đồng người Kinh đến các buôn làng S’tiêng, Chơro, Mạ, Khmer. Mỗi lễ hội là một trang sử sống — nơi thế hệ sau có thể chạm tay vào ký ức cha ông.
Du lịch lễ hội và sinh thái — doanh thu 1,9 ngàn tỷ trong 6 tháng đầu 2025
Đồng Nai xác định du lịch là một trong 5 trụ cột phát triển kinh tế. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, doanh thu dịch vụ du lịch đạt trên 1,9 ngàn tỷ đồng với hơn 2,8 triệu lượt khách — con số cho thấy tiềm năng thực sự chứ không chỉ là kỳ vọng.
Tài nguyên du lịch đa dạng: sinh thái rừng tại Khu dự trữ sinh quyển thế giới và Vườn quốc gia Cát Tiên; du lịch mạo hiểm ở Thác Mai, hồ Trị An; du lịch đường thủy trên sông Đồng Nai kết nối địa đạo Nhơn Trạch với sân golf Đại Phước. Tất cả tạo thành chuỗi sản phẩm còn nhiều dư địa phát triển.
Tỉnh đã ký kết thỏa thuận liên kết hợp tác du lịch vùng Đông Nam Bộ giai đoạn 2020-2025 với Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Tây Ninh và Bà Rịa – Vũng Tàu. Định hướng tiếp theo tập trung vào du lịch MICE (kết hợp hội nghị, sự kiện) và các tour “về nguồn” gắn với lễ hội truyền thống — loại hình vừa khai thác di sản vừa giáo dục thế hệ trẻ.
Mô hình hợp tác công – tư (PPP) được khuyến khích áp dụng trong bảo tồn di sản và phát triển du lịch văn hóa. Tỉnh mời gọi đầu tư xây dựng khu du lịch chất lượng cao, cơ sở lưu trú đẳng cấp, và đặc biệt là các tour du lịch cộng đồng tại buôn làng đồng bào dân tộc thiểu số — mô hình tạo sinh kế bền vững ngay trên mảnh đất của người bản địa.
Số hóa di sản văn hóa — mục tiêu 200 hiện vật và hệ thống VR 360 đến 2026
Kế hoạch thực hiện Nghị quyết 12-NQ/TU đặt mục tiêu số hóa 200 hiện vật bảo tàng vào năm 2026, 100% di tích quốc gia đặc biệt và 50% di tích cấp quốc gia trong giai đoạn 2026-2030. Ứng dụng tương tác ảo 3D và VR 360 sẽ đưa di sản lễ hội Đồng Nai đến tay người dùng không kể khoảng cách địa lý.
Hệ thống mã QR tại các di tích đang được triển khai, dẫn người quét đến infographic chi tiết về nghi thức và lịch sử lễ hội. Đây là cách bảo tồn không cần tủ kính — mà sống trong điện thoại của từng người.
Song song đó, chính quyền cảnh báo về tình trạng “rác thông tin” và các sản phẩm văn hóa độc hại trên không gian mạng. Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội được tuyên truyền rộng rãi; các nghệ sĩ và người nổi tiếng tại địa phương cũng được yêu cầu tuân thủ để làm gương cho cộng đồng.
Gốm mỹ nghệ Biên Hòa là điểm nhấn kinh tế văn hóa được kỳ vọng lớn nhất. Từng được trưng bày tại Paris năm 1937 và New York năm 1958, thương hiệu này đang được hồi sinh qua Festival Gốm Biên Hòa dự kiến tổ chức vào năm 2025. Tỉnh cam kết nâng mức đầu tư cho văn hóa lên 3,5% tổng chi ngân sách nhà nước vào năm 2025 và tối thiểu 4% vào năm 2030. Văn hóa không chỉ là di sản để gìn giữ — mà là tài sản để sinh lời và tạo thương hiệu.
Xây dựng con người Đồng Nai — trụ cột giữ hồn di sản cho thế hệ mai sau
Nghị quyết số 12-NQ/TU ngày 12-12-2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xác định mục tiêu xây dựng con người Đồng Nai thành nguồn lực nội sinh quan trọng, với 7 đặc tính cốt lõi: “Yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo”.
Tỉnh phấn đấu nằm trong nhóm 10 địa phương đứng đầu cả nước về Chỉ số phát triển con người (HDI) vào năm 2025 và tiến vào nhóm 5 địa phương đứng đầu vào năm 2030. Tuổi thọ trung bình đã đạt 76,4 tuổi tính đến năm 2022 — con số phản ánh chất lượng sống đang được nâng lên thực chất, không chỉ trên giấy tờ.
Các già làng, người có uy tín trong cộng đồng dân tộc thiểu số được phát huy mạnh mẽ để trao truyền bản sắc lễ hội cho thế hệ kế cận. Mục tiêu 95% gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hóa gắn với Bộ Tiêu chí ứng xử trong gia đình gồm 5 tiêu chí cụ thể — từ tổ ấm ra đến cộng đồng, từ cộng đồng ra đến lễ hội.
Giữ lễ hội sống không chỉ cần ngân sách hay công nghệ. Cần người — những người hiểu mình là ai, đến từ đâu, và muốn để lại gì.
FAQ — Lễ hội truyền thống và di sản văn hóa tỉnh Đồng Nai
1. Tỉnh Đồng Nai hiện có bao nhiêu lễ hội truyền thống và di tích?
Sau khi sáp nhập tỉnh Bình Phước và tỉnh Đồng Nai từ ngày 1-7-2025, tỉnh Đồng Nai mới sở hữu 493 loại hình lễ hội, 119 di tích đã xếp hạng và gần 1,5 ngàn di tích phổ thông. Trong đó có 2 di tích quốc gia đặc biệt là Vườn quốc gia Cát Tiên và Mộ Cự thạch Hàng Gòn.
2. Lễ hội Sayangva là gì và tổ chức ở đâu tại Đồng Nai?
Lễ hội Sayangva (cúng Thần Lúa) là nghi lễ đặc trưng của đồng bào Chơro tại các huyện Xuân Lộc, Thống Nhất, Định Quán, Cẩm Mỹ, Vĩnh Cửu và thành phố Long Khánh. Ngày 3-6-2025, lễ hội được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Cộng đồng thực hiện nghi thức rước thần lúa và biểu diễn cồng chiêng để tạ ơn thần linh, cầu mùa màng bội thu.
3. Lễ giỗ Nguyễn Hữu Cảnh ở Biên Hòa tổ chức khi nào và ở đâu?
Lễ giỗ Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh diễn ra vào ngày 14 và 15 tháng 5 âm lịch hằng năm tại phường Hiệp Hòa, thành phố Biên Hòa. Đây là nghi lễ tưởng nhớ vị danh tướng có công mở mang bờ cõi phương Nam và đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào ngày 3-6-2025.
4. Du lịch lễ hội Đồng Nai đạt doanh thu bao nhiêu trong năm 2025?
Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, doanh thu dịch vụ du lịch toàn tỉnh đạt trên 1,9 ngàn tỷ đồng với hơn 2,8 triệu lượt khách. Tỉnh xác định du lịch — trong đó có du lịch lễ hội, tâm linh và sinh thái — là một trong 5 trụ cột phát triển kinh tế.
5. Tỉnh Đồng Nai có kế hoạch số hóa di sản lễ hội như thế nào?
Theo kế hoạch thực hiện Nghị quyết 12-NQ/TU, tỉnh đặt mục tiêu số hóa 200 hiện vật bảo tàng vào năm 2026. Giai đoạn 2026-2030, 100% di tích quốc gia đặc biệt và 50% di tích cấp quốc gia sẽ được đưa lên nền tảng tương tác ảo 3D và VR 360. Hệ thống mã QR tại các di tích cũng được triển khai để kết nối du khách với thông tin lịch sử và nghi thức lễ hội một cách trực quan.
Bảo An
