BẮC KINH – Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc cảnh báo lượng dầu mỡ trung bình mỗi người dân tiêu thụ vẫn vượt xa ngưỡng khuyến nghị 25-30 gram/ngày. Chính phủ nước này đã triển khai chiến dịch “ba giảm” trên toàn quốc nhằm xoay chuyển khẩu vị đã ăn sâu hàng thế kỷ.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc lạm dụng chất béo trên toàn cầu đang khiến khoảng 17 triệu người tử vong vì các bệnh tim mạch mỗi năm. Tại Trung Quốc, tỷ lệ thừa cân và béo phì ở người trưởng thành đã vượt mốc 50%, kéo theo gánh nặng y tế ngày càng nặng nề từ nhóm bệnh không lây nhiễm. Trước thực trạng này, Bắc Kinh từ năm 2017 đã phát động chiến dịch “ba giảm” để thay đổi thói quen ăn uống nhiều dầu mỡ kéo dài hàng thế kỷ.
Dầu mỡ: từ nhu cầu chống rét đến kỹ thuật xào lửa lớn
Ở các vùng lạnh giá phía Bắc hoặc nơi có độ ẩm cao như Tứ Xuyên và Hồ Nam, mỡ động vật từng là nguồn năng lượng thiết yếu giúp cơ thể chống lại cái rét và phong thấp. Trước khi có tủ lạnh, người dân chiên ngập nguyên liệu trong chất béo để tiệt trùng và bảo quản thực phẩm an toàn lâu hơn.
Tài liệu lịch sử ẩm thực Trung Hoa cho thấy đến thế kỷ 20, trong bối cảnh khan hiếm thực phẩm, một đĩa thức ăn bóng dầu mỡ dần được xem là biểu tượng của sự thịnh vượng trên bàn tiệc gia đình.
Về kỹ thuật chế biến, các đầu bếp Trung Quốc đặc biệt ưa chuộng phương pháp xào nhanh trên nhiệt độ vượt 180 độ C, còn gọi là “hỏa hầu”. Chất béo đóng vai trò dung môi dẫn nhiệt hoàn hảo, giúp nguyên liệu chín tức thì mà vẫn giữ được độ giòn.
Tại Tứ Xuyên và Hồ Nam, dầu được xem là chất dẫn không thể thiếu để hòa tan và bung tỏa tinh chất từ ớt khô, hoa tiêu, tạo nên hương vị cay tê đặc trưng. Theo các chuyên gia ẩm thực và báo cáo tiêu dùng, ở các quán bình dân, phương pháp chiên ngập còn được tận dụng để che giấu mùi vị nguyên liệu kém tươi.
Chiến dịch “ba giảm” và cuộc xoay chuyển khẩu vị
WHO khuyến cáo mỗi người chỉ nên hấp thụ chất béo bão hòa ở mức 10% và chất béo chuyển hóa ở mức 1% tổng năng lượng mỗi ngày. Tổ chức này nhấn mạnh hai loại chất béo nói trên làm mất cân bằng chuyển hóa, dẫn đến béo phì cùng hàng loạt bệnh lý tim mạch, ung thư.
Tuy vậy, lượng dầu ăn tiêu thụ trung bình tại Trung Quốc hiện vẫn vượt xa mức 25-30 gram/ngày mà cơ quan y tế nước này khuyến nghị. Sự gia tăng các món chiên rán cũng là nguyên nhân chính khiến tỷ lệ thừa cân và béo phì leo thang nhanh tại các thành phố lớn so với hai thập niên trước.
Trước thách thức này, chính phủ Trung Quốc phát động chiến dịch “ba giảm” trên toàn quốc từ năm 2017, kêu gọi người dân đồng loạt giảm dầu, giảm muối và giảm đường trong bữa ăn hằng ngày. Các cơ quan chức năng hướng người tiêu dùng đến các phương pháp chế biến lành mạnh hơn như hấp, luộc, song song khuyến khích mô hình ẩm thực thực dưỡng kết hợp y học cổ truyền.
Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc cho biết tỷ lệ thừa cân và béo phì tại nhiều đô thị lớn của nước này đã vượt mốc 50%, vẫn cao hơn nhiều so với mục tiêu kiểm soát đặt ra trong chương trình “Trung Quốc khỏe mạnh 2030”.
Ngọc Duyên
