Nhiều chính sách miễn, giảm thuế đối với xăng dầu sẽ hết hiệu lực sau ngày 30/6/2026. Khi các sắc thuế được khôi phục, thị trường đối diện nguy cơ giá bán lẻ tăng trở lại, đặt ra bài toán điều hành để tránh gây cú sốc chi phí cho nền kinh tế.
Điều đáng chú ý là phần lớn các loại thuế đã được đưa về mức ưu đãi nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu trong thời gian qua. Tuy nhiên, ngay khi thời hạn hỗ trợ kết thúc, áp lực tăng giá lại xuất hiện dù thị trường vừa trải qua giai đoạn giảm sâu từ mức đỉnh.
Trước đó, Chính phủ và Quốc hội đã triển khai nhiều giải pháp tài khóa nhằm hỗ trợ người dân và ổn định kinh tế vĩ mô trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh. Các ưu đãi thuế góp phần giữ cho giá xăng dầu trong nước không tăng quá cao khi giá quốc tế leo thang.
Theo lộ trình hiện hành, từ ngày 1/7/2026, thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) sẽ trở về mức 10% đối với xăng động cơ không pha chì và 7% đối với dầu diesel, nhiên liệu bay cùng dầu hỏa. Thuế tiêu thụ đặc biệt cũng được khôi phục về mức 10% đối với xăng, 8% với xăng sinh học E5 và 7% với xăng E10.
Thuế bảo vệ môi trường sẽ được điều chỉnh theo Nghị quyết 109/2025/UBTVQH15. Theo đó, mức thuế áp dụng là 2.000 đồng/lít xăng (trừ etanol), 1.000 đồng/lít dầu diesel và 1.500 đồng/lít nhiên liệu bay, cao hơn 500 đồng/lít so với hiện hành đối với nhiên liệu bay.
Riêng thuế giá trị gia tăng (VAT), từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 31/12/2026, xăng dầu tiếp tục áp dụng mức thuế suất 8% theo quy định tại Nghị quyết 204/2025/QH15.
Chính việc nhiều sắc thuế cùng quay trở lại khiến câu hỏi lớn đặt ra là giá bán lẻ sẽ biến động ra sao. Một số chuyên gia cho rằng không nên khôi phục toàn bộ các khoản thuế trong cùng một thời điểm vì điều đó có thể đẩy chi phí nhiên liệu tăng mạnh.
Giải pháp được đề xuất là phục hồi trước khoảng 50% phần thuế đã được cắt giảm, đồng thời theo dõi sát diễn biến thị trường thế giới. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp giảm nguy cơ tạo ra cú sốc đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Trong khi đó, giá xăng dầu trong nước hiện đã thấp hơn đáng kể so với giai đoạn cao điểm. Xăng E5 RON92 đang ở mức 20.126 đồng/lít, xăng E10 RON95-III là 20.753 đồng/lít và dầu diesel đạt 23.534 đồng/lít.
So với mức đỉnh vào cuối tháng 3 và đầu tháng 4, xăng E5 đã giảm 9.988 đồng/lít, còn dầu diesel giảm tới 21.254 đồng/lít. Dù vậy, nếu so với kỳ điều hành ngày 26/2 trước khi xảy ra xung đột Trung Đông, mặt bằng giá vẫn chưa quay về mức cũ.
Cụ thể, dầu diesel hiện còn cao hơn 4.255 đồng/lít. Xăng E5 và xăng E10 cũng lần lượt cao hơn 603 đồng và 933 đồng mỗi lít so với thời điểm trước xung đột.
Nguyên nhân nằm ở sự phụ thuộc vào diễn biến giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường quốc tế. Trong giai đoạn biến động mạnh, giá thế giới từng tăng từ 16% đến 19% chỉ trong vòng hai tuần, trong đó dầu diesel có lúc đạt 193,998 USD/thùng.
Giá xăng dầu trong nước được hình thành chủ yếu từ giá nhập khẩu CIF. Vì vậy, ngay cả khi phần lớn các loại thuế nội địa được đưa về mức 0, giá bán lẻ vẫn phải bám sát xu hướng thị trường toàn cầu để bảo đảm nguồn cung và an ninh năng lượng.
Nguy cơ tăng giá sau ngày 30/6/2026 vì thế không chỉ là câu chuyện của các sắc thuế được khôi phục. Điều cần nhìn thẳng là cách thức điều hành lộ trình thuế để hạn chế tác động dây chuyền tới chi phí sản xuất, vận tải và đời sống người dân.
Sen Vàng (tổng hợp)
