Từ phụ phẩm tưởng chỉ để bỏ đi, doanh nghiệp tại Việt Nam đang tìm cách đưa vỏ đậu xanh, vỏ cà phê trở lại chuỗi sản xuất, tạo thêm sản phẩm và giá trị kinh tế.
Tại Công ty cổ phần Sản xuất và Thương mại Giá đỗ Tiến sĩ, vỏ đậu xanh phát sinh sau quá trình làm giá đỗ được nghiên cứu để trở thành nguyên liệu cho sản phẩm mới. Từ tháng 12/2023, doanh nghiệp đưa trà vỏ đậu xanh kết hợp cỏ ngọt ra thị trường, sau đó phát triển thêm đồ uống lên men Kombucha từ nguồn nguyên liệu này.
TS Đỗ Ngọc Chung, Chủ tịch HĐQT công ty, cho rằng doanh nghiệp không chỉ cần tạo sản phẩm mà còn phải tạo giá trị cho khách hàng, cộng đồng và môi trường; khoa học công nghệ là công cụ biến những giá trị đó thành kết quả có thể đo lường.
Cách làm này cho thấy một hướng tiếp cận khác với phụ phẩm nông nghiệp. Thay vì xem vỏ, bã hay phần dư sau chế biến là thứ phải tìm nơi xử lý, doanh nghiệp tìm cách đưa chúng trở lại chu trình sản xuất.
Câu chuyện từ vỏ đậu xanh không đứng riêng trong bức tranh kinh tế tuần hoàn. Tại Sơn La, Tập đoàn Cà phê Minh Tiến đã xây dựng chuỗi tận dụng phụ phẩm từ quả cà phê, trong đó vỏ cà phê được thu gom để sản xuất trà Cascara, còn vỏ và bã được sử dụng cho các sản phẩm sinh học, phân bón hữu cơ.
Ông Lưu Ngọc Quyến, Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc, cho biết nếu được xử lý hợp lý, phụ phẩm cà phê có thể được tái sử dụng để làm trà cascara, phân bón hữu cơ hoặc nguyên liệu cho chế biến sâu.
Từ góc nhìn sản xuất, đây là lượng vật chất có thể trở thành nguồn đầu vào cho một chuỗi sản phẩm khác nếu được thu gom, xử lý và kiểm soát phù hợp. Mô hình của Minh Tiến cho thấy một phụ phẩm có thể tiếp tục đi qua nhiều công đoạn thay vì kết thúc ở khâu thải bỏ.
Tuy nhiên, biến phụ phẩm thành hàng hóa không chỉ cần một ý tưởng. Với cà phê, cơ quan chuyên môn lưu ý việc xử lý phụ phẩm và nước thải vẫn là thách thức, đòi hỏi công nghệ phù hợp để vừa tạo giá trị vừa hạn chế tác động đến môi trường.
Ở phạm vi rộng hơn, kinh tế tuần hoàn đang được xem là một hướng thúc đẩy sản xuất xanh trong nông nghiệp Việt Nam. Thông tin được VietnamPlus đăng tháng 7/2026 cho thấy khoa học, công nghệ được định hướng để tăng tỷ lệ phụ phẩm nông nghiệp được tái sử dụng, tái chế và kéo dài giá trị của nguồn nguyên liệu.
Với doanh nghiệp, bài toán vì thế nằm ở cả công nghệ, chi phí đầu tư, quy mô nguyên liệu và khả năng đưa sản phẩm mới ra thị trường. Khi những thứ từng bị xem là phần bỏ đi được nhìn lại như một nguồn nguyên liệu, một vòng đời khác có thể bắt đầu từ chính dây chuyền sản xuất cũ.
Hương Liên (tổng hợp)
