Colin Pitchfork, một thợ làm bánh, đã nhận tội sát hại hai nữ sinh 15 tuổi sau khi công nghệ nhận diện ADN lần đầu tiên được sử dụng để phá án, mở ra bước ngoặt cho khoa học hình sự và tư pháp hiện đại.
Tháng 1/1988, tại Tòa án Leicester, Colin Pitchfork, 27 tuổi, cúi đầu thừa nhận đã cưỡng hiếp và sát hại Lynda Mann cùng Dawn Ashworth trong hai vụ án xảy ra từ năm 1983 đến năm 1987. Vụ án không chỉ khép lại hành trình truy tìm hung thủ kéo dài nhiều năm mà còn đánh dấu lần đầu tiên kỹ thuật nhận diện ADN do nhà di truyền học Alec Jeffreys, Đại học Leicester, được sử dụng thành công để xác định thủ phạm.
Dawn Ashworth biến mất vào khoảng 22 giờ 30 theo giờ Hà Nội ngày 31/7/1986, tức 16 giờ 30 theo giờ Anh, khi đi qua một lối mòn để trở về nhà. Khi các điều tra viên hỏi vì sao lại ra tay với cô bé, Pitchfork chỉ đáp ngắn gọn: “Đúng thời cơ. Cô ấy ở đó và tôi cũng ở đó”.
Tháng 11/1983, nữ sinh Lynda Mann, 15 tuổi, bị cưỡng hiếp rồi bóp cổ đến chết trên một con đường mòn ở làng Narborough. Suốt hơn hai năm rưỡi, cảnh sát không tìm được manh mối đủ sức đưa vụ án tiến triển.
Đến tháng 7/1986, Dawn Ashworth, cũng mới 15 tuổi, tiếp tục bị sát hại theo phương thức gần như giống hệt, chỉ cách hiện trường cũ vài trăm mét. Hai vụ án có nhiều điểm tương đồng khiến lực lượng điều tra nhận định một hung thủ duy nhất vẫn đang lẩn trốn ngay trong cộng đồng.
Richard Buckland, thiếu niên 17 tuổi có quen biết nạn nhân, trở thành nghi phạm đầu tiên sau nhiều lần nhận rồi lại thay đổi lời khai. Trong khi đó, giáo sư Alec Jeffreys vừa phát triển thành công kỹ thuật nhận diện ADN từ quá trình nghiên cứu bệnh di truyền, mở ra hướng điều tra hoàn toàn mới.
Khi đối chiếu mẫu máu của Buckland với tinh dịch thu được tại hai hiện trường, kết quả cho thấy cả hai nạn nhân đều bị cùng một người đàn ông tấn công nhưng người đó không phải Buckland. Sau hơn ba tháng bị giam giữ, thiếu niên được trả tự do và trở thành người đầu tiên trên thế giới được minh oan nhờ bằng chứng ADN.
Hơn 5.500 mẫu ADN vẫn không tìm thấy hung thủ
Sau kết quả trên, Cảnh sát Leicestershire triển khai chiến dịch lấy mẫu máu tự nguyện quy mô lớn đối với nam giới sinh trong giai đoạn từ năm 1953 đến năm 1970 từng sinh sống hoặc làm việc quanh Narborough. Trong tám tháng, có 5.511 người tham gia xét nghiệm nhưng không có mẫu nào trùng khớp với dấu vết sinh học thu được từ hiện trường.
Điều tưởng như đưa cuộc điều tra vào ngõ cụt lại trở thành phép thử cho sự trung thực của chính hung thủ. Tin rằng có thể qua mặt công nghệ, Colin Pitchfork nhờ đồng nghiệp Ian Kelly đi xét nghiệm thay với giá 200 bảng Anh, đồng thời làm giả giấy tờ để vượt qua hai điểm lấy mẫu.
Kế hoạch che giấu kéo dài nhiều tháng trước khi chính Ian Kelly kể lại sự việc trong một quán rượu ở Leicester. Một người nghe được câu chuyện đã chủ động báo cảnh sát, mở ra bước ngoặt quyết định giúp cơ quan điều tra lần theo dấu vết và bắt giữ Pitchfork.
Tiến sĩ Alec Jeffreys khi đó nhận định với lực lượng điều tra rằng nhận định về một hung thủ duy nhất là chính xác, đồng thời nhấn mạnh bằng chứng sinh học không thể nói dối như lời khai của con người. Quan điểm ấy sau này góp phần đặt nền tảng để ADN được nhiều quốc gia công nhận là chứng cứ pháp lý quan trọng trong các phiên tòa.
Pitchfork bị tuyên án tù chung thân với thời gian chấp hành tối thiểu 30 năm, sau được giảm xuống còn 28 năm khi kháng cáo. Ông từng được ân xá vào năm 2021 nhưng bị đưa trở lại nhà tù chỉ sau hai tháng, tiếp tục được ân xá năm 2023 song quyết định này lại bị Bộ trưởng Tư pháp Anh khi đó can thiệp thu hồi.
Hơn bốn thập kỷ đã trôi qua, vụ án vẫn được nhắc đến như một dấu mốc đặc biệt của lịch sử tư pháp thế giới. Không chỉ đưa hung thủ ra trước công lý, kỹ thuật nhận diện ADN còn chứng minh rằng sự thật cần được bảo vệ bằng chứng cứ khách quan, qua đó góp phần hạn chế nguy cơ kết án oan và củng cố niềm tin vào công lý.
Bảo An ( tổng hợp)
