Đồng bằng sông Cửu Long – Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật hướng dẫn điều chỉnh lịch gieo sạ, lựa chọn giống và chủ động tích trữ nước ngọt nhằm hạn chế tác động của xâm nhập mặn đối với lúa và cây ăn trái trong mùa khô 2026–2027.
Ngày 25-10, ông Hoàng Anh Tuấn, Phó trưởng phòng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thuộc Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), thông tin về dự báo hạn, mặn tại khu vực. Các cơ quan chuyên môn nhận định hiện tượng El Nino rất mạnh có thể khiến mùa mưa kết thúc sớm, trong khi lưu vực sông Cửu Long được dự báo sẽ có một trong những năm ít mưa.
Ranh mặn có thể tiến sâu tới 130km
Theo dự báo, xâm nhập mặn mùa khô 2026–2027 có thể xuất hiện từ cuối tháng 12-2026, đạt cao điểm trong khoảng tháng 1 đến tháng 4-2027. Ranh mặn 4g/l tại các cửa sông Cửu Long được dự báo vào sâu 50–70km, vượt trung bình nhiều năm từ 7–13km.
Tại các cửa sông Vàm Cỏ, ranh mặn có thể tiến sâu 110–130km, cao hơn mức trung bình nhiều năm khoảng 30–42km.
“Dự báo xâm nhập mặn trong mùa khô năm nay tương đương với mùa khô năm 2015 – 2016, điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất trồng trọt, đặc biệt là vụ lúa đông xuân 2026 – 2027 và cây ăn trái” – ông Tuấn nói.
Ước tính khoảng 85.800ha lúa đông xuân tại Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ và Cà Mau có nguy cơ chịu ảnh hưởng của hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước. Cùng với đó, khoảng 120.000ha lúa – tôm tại An Giang và Cà Mau cũng nằm trong vùng có khả năng bị tác động.
Đối với cây ăn trái, khoảng 45.000ha tại các vùng ven biển thuộc Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cần Thơ được dự báo đối mặt nguy cơ tương tự. Đáng chú ý, sầu riêng là cây trồng có giá trị kinh tế cao nhưng nhạy cảm với tình trạng thiếu nước và độ mặn tăng.
“Đặc biệt là cây sầu riêng – một loại cây trồng có giá trị kinh tế cao nhưng lại rất nhạy cảm với điều kiện thiếu nước và độ mặn cao.
Nếu chúng ta không đảm bảo được nguồn nước ngọt hoặc nước tưới vượt ngưỡng độ mặn cho phép, cây sẽ sinh trưởng kém, giảm năng suất, chất lượng quả và làm suy giảm sức khỏe của cả cây” – ông Tuấn lưu ý.
Điều chỉnh thời vụ, chủ động bảo vệ nguồn nước ngọt
Trước nguy cơ hạn, mặn, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã ban hành văn bản chỉ đạo sản xuất vụ đông xuân tại Đồng bằng sông Cửu Long. Văn bản yêu cầu chủ động ứng phó từ sớm, bố trí mùa vụ phù hợp với điều kiện nguồn nước và đặc điểm từng tiểu vùng.
Đối với cây lúa, lịch xuống giống được chia thành ba trà nhằm tránh thời điểm hạn, mặn ảnh hưởng đến sản xuất. Trà sớm từ ngày 10 đến 30-10 được ưu tiên cho các vùng ven biển, cửa sông và cuối nguồn có nguy cơ xâm nhập mặn sớm.
Trà chính vụ diễn ra từ ngày 1 đến 30-11 tại những khu vực có điều kiện nước tưới phù hợp. Trà muộn từ ngày 1 đến hết tháng 12 chỉ được bố trí ở vùng thượng và vùng giữa có khả năng chủ động hoàn toàn nguồn nước, tuyệt đối không xuống giống tại những nơi thiếu nước.
Ở khu vực có nguy cơ hạn, mặn, nông dân cần ưu tiên giống lúa ngắn ngày, có khả năng thích ứng và đã được kiểm chứng trong sản xuất. Đồng thời, việc sử dụng giống chất lượng, giảm lượng gieo sạ, bón phân cân đối, quản lý dịch hại tổng hợp và tiết kiệm nước cũng được khuyến nghi
Đối với vùng cây ăn trái, các địa phương cần tăng khả năng dự trữ nước ngọt bằng cách củng cố đê bao, bờ bao, cống ngăn mặn, nạo vét kênh mương và đào ao chứa nước. Nông dân được hướng dẫn sử dụng rơm rạ, lá dừa, cỏ khô, các vật liệu thực vật khác hoặc màng phủ nông nghiệp để giữ ẩm quanh gốc, hạn chế bốc hơi nước.
Các hệ thống tưới nhỏ giọt, phun mưa kết hợp cung cấp dinh dưỡng qua nước tưới được khuyến khích áp dụng, cùng với việc tăng sử dụng phân hữu cơ để cải thiện độ tơi xốp và khả năng giữ ẩm của đất. Việc kiểm tra độ mặn cần được thực hiện cẩn thận trước mỗi lần lấy nước tưới.
“Sử dụng hệ thống tưới tiết kiệm nhỏ giọt, phun mưa… kết hợp cung cấp dinh dưỡng qua hệ thống tưới. Tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ giúp đất tơi xốp và giữ ẩm tốt hơn.
Cần tiến hành đo độ mặn cẩn thận trước mỗi lần lấy nước, không tưới nước có độ mặn >1‰ cho cây. Riêng đối với một số cây ăn quả mẫn cảm với mặn như sầu riêng, chôm chôm, măng cụt… không tưới nước có độ mặn >0,5‰” – ông Tuấn lưu ý.
Thục Loan (tổng hợp)
