Bộ Quốc phòng Mỹ tuyên bố xác định Viện Khổng Tử là mối đe dọa an ninh quốc gia, trong bối cảnh Washington ngày càng lo ngại về ảnh hưởng của Bắc Kinh trong môi trường đại học. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cáo buộc nhiều tổ chức liên quan đã xuất hiện trở lại dưới tên gọi khác, trong khi các báo cáo trước đó của Mỹ từng nêu vấn đề về tự do học thuật, minh bạch tài trợ và quyền kiểm soát của phía Trung Quốc.
Viện Khổng Tử được thành lập để giảng dạy tiếng Hoa và quảng bá văn hóa Trung Quốc, nhưng mô hình tài trợ và quản lý từ phía Bắc Kinh từ lâu đã gây tranh cãi tại nhiều nước. Một báo cáo của Hiệp hội Học giả Quốc gia Mỹ năm 2017 ghi nhận tình trạng né tránh các chủ đề nhạy cảm như Thiên An Môn và áp lực tự kiểm duyệt tại một số cơ sở. Cuộc điều tra lưỡng đảng của Thượng viện Mỹ năm 2019 cũng cho biết chính phủ Trung Quốc đã cung cấp hơn 158 triệu USD cho các Viện Khổng Tử tại Mỹ, đồng thời nêu những thiếu sót trong công khai tài trợ và mức độ kiểm soát đối với nhân sự, hoạt động.
Sau khi Quốc hội Mỹ siết các điều kiện tài trợ liên bang, số Viện Khổng Tử trong các trường đại học và cao đẳng Mỹ giảm mạnh. Tuy nhiên, Lầu Năm Góc cho rằng một số tổ chức liên quan đã tái xuất dưới tên gọi khác và tiếp tục yêu cầu các trường rà soát quan hệ hợp tác có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh nghiên cứu. Diễn biến cho thấy cạnh tranh Mỹ – Trung hiện không chỉ nằm ở quân sự, thương mại hay công nghệ, mà còn lan sâu vào giáo dục và môi trường đại học.
Bích Khanh
