Chính phủ đưa ra nhiều giải pháp hỗ trợ khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15-24 tuổi không có việc làm, không học tập và không tham gia đào tạo, nhằm cải thiện cơ hội tiếp cận thị trường lao động.
Sáng 7/11, tại Hội trường Diên Hồng, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã báo cáo giải trình trước Quốc hội về vấn đề này, trước khi Nghị quyết Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2027 được thông qua với 93,4% đại biểu tán thành. Theo số liệu của Cục Thống kê, trong quý III/2026, nhóm thanh niên được gọi là “3 không” chiếm 11,2% tổng số thanh niên, tăng 195.100 người so với quý trước.
Câu chuyện xuất phát từ báo cáo lao động quý III/2026 của Cục Thống kê. Theo cơ quan này, quý III thường là thời điểm nhiều người trẻ vừa tốt nghiệp đại học, cao đẳng, trung cấp và bắt đầu chuyển sang tìm kiếm việc làm, khiến tỷ lệ thuộc nhóm “3 không” có xu hướng tăng.
Thực tế, quý III/2025 cũng từng ghi nhận số người thuộc nhóm này tăng 222,4 nghìn người so với quý trước. Tại chương trình Thủ tướng đối thoại với thanh niên ngày 15/10, kỹ sư Nguyễn Thị Như Quỳnh đã đặt câu hỏi với Bộ Nội vụ về những giải pháp dành cho lực lượng lao động trẻ đang đứng ngoài thị trường.
Sau hơn ba tuần, vấn đề tiếp tục được đề cập trong báo cáo giải trình của Chính phủ trước Quốc hội. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn chỉ ra một số nguyên nhân, trong đó có sự chưa tương thích giữa cơ cấu, chất lượng đào tạo với nhu cầu tuyển dụng; một bộ phận thanh niên còn thiếu kỹ năng và chưa có nhiều cơ hội tiếp cận hoạt động hướng nghiệp.
Những khoảng trống phía sau bức tranh lao động chung
Để giải quyết tình trạng này, Chính phủ chỉ đạo triển khai Luật Việc làm năm 2025, hỗ trợ tạo việc làm bền vững cho thanh niên thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 và hoàn thiện cơ sở dữ liệu người lao động. Cùng với đó, việc nâng cao cả chất lượng lẫn số lượng thanh niên đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng cũng được chú trọng.
Tuy nhiên, các số liệu về thị trường lao động cho thấy một nghịch lý đáng lưu ý. Trong quý III, tỷ lệ lao động không sử dụng hết tiềm năng chỉ ở mức 3,6%, được Cục Thống kê đánh giá là thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây, nhưng tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm 15-24 tuổi vẫn lên tới 9,07%, cao gấp khoảng 4 lần mức 2,22% của cả nước, theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải.
Lý giải về thực trạng này, báo cáo của Chính phủ lưu ý rằng một số thanh niên vẫn nhận được sự hỗ trợ về sinh hoạt và tài chính từ gia đình nên chưa có động lực tìm việc ngay. Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Thanh Mai, Quyền Trưởng Ban Thống kê Dân số và Lao động, Cục Thống kê, Bộ Tài chính, cho rằng đây là hiện tượng xuất hiện ở nhiều nền kinh tế do quá trình chuyển tiếp từ học tập sang việc làm; sau khi tốt nghiệp, một bộ phận thanh niên “cần thời gian tìm kiếm việc làm phù hợp”.
So với mặt bằng quốc tế, tỷ lệ thanh niên thuộc nhóm “3 không” của Việt Nam vẫn thấp hơn mức 20% toàn cầu và 16,2% của ASEAN trong năm 2025, theo Tổ chức Lao động quốc tế. Dù vậy, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải vẫn đánh giá đây là thách thức lớn cần được quan tâm giải quyết.
Một vấn đề khác là các số liệu hiện có chưa làm rõ bao nhiêu người trẻ chủ động dành thời gian chờ đợi công việc phù hợp, bao nhiêu người thực sự muốn đi làm nhưng chưa tìm được cơ hội. Khoảng trống thông tin này cũng đặt ra yêu cầu phải hiểu rõ hơn nhu cầu, hoàn cảnh và khả năng tham gia thị trường lao động của từng nhóm thanh niên.
Đằng sau con số 1,6 triệu người không chỉ là câu chuyện về tỷ lệ thất nghiệp hay cơ cấu đào tạo, mà còn là bài toán về cơ hội. Điều cần quan tâm không chỉ là làm thế nào để giảm số người đứng ngoài thị trường lao động, mà còn là tạo thêm những cánh cửa phù hợp để người trẻ có thể bước vào và ổn định cuộc sống.
Ngọc Duyên (tổng hợp)
