Từ nhà máy dệt nhuộm bỏ than đá chuyển sang khí CNG, đến khu công nghiệp thí điểm tiết kiệm 1.400 tỷ đồng mỗi năm nhờ tái sử dụng chất thải — thành phố Đồng Nai đang viết lại luật chơi công nghiệp của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Đây không phải khẩu hiệu, mà là lộ trình 4 giai đoạn với đích đến là phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Thành phố Đồng Nai — đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương chính thức có hiệu lực từ ngày 30/4/2026 — đang triển khai đồng bộ chiến lược chuyển đổi toàn bộ 37 khu công nghiệp trên địa bàn sang mô hình kinh tế tuần hoàn và sinh thái. Chiến lược này được thể chế hóa qua Kế hoạch số 76/KH-UBND và Quyết định số 385/QĐ-UBND ngày 19/2/2024, với mục tiêu cắt giảm 20% phát thải khí nhà kính vào năm 2030 và đạt Net Zero vào năm 2050. Đây là bệ phóng sống còn để nâng tầm năng lực cạnh tranh toàn cầu của cộng đồng doanh nghiệp, trong bối cảnh EU và Mỹ ngày càng siết chặt tiêu chuẩn xanh với hàng nhập khẩu.
37 khu công nghiệp tại Đồng Nai và áp lực xanh hóa đồng loạt
Con số 37 khu công nghiệp đã thành lập không chỉ là thành tích công nghiệp — đó là quy mô của bài toán.
Địa phương ưu tiên phát triển các ngành mũi nhọn — cơ khí, hóa chất, điện tử, công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ — tập trung tại phường Biên Hòa và các địa bàn thuộc phường Trảng Bom, phường Nhơn Trạch, phường Long Thành. Các khu vực còn lại tập trung vào công nghiệp chế biến thực phẩm, tiểu thủ công nghiệp và cơ khí phục vụ nông nghiệp — mỗi vùng phát huy đúng lợi thế riêng, không dàn đều mà thiếu chiều sâu.
Chiến lược xanh hóa được triển khai thông qua ứng dụng công nghệ tự động hóa, tối ưu hóa tài nguyên và khai thác hệ thống điện mặt trời mái nhà quy mô lớn. Theo Quy hoạch điện VIII, Thủ tướng Chính phủ phân bổ chỉ tiêu công suất điện mặt trời mái nhà tăng thêm cho khu vực là 229 MW đến năm 2030. Đây không phải chuyển đổi tự nguyện đơn thuần — đó là điều kiện tiên quyết để giữ được thị trường xuất khẩu.
Amata Biên Hòa — phòng thí nghiệm sống của cộng sinh công nghiệp
Nếu cần chọn một điểm sáng tiêu biểu nhất cho quá trình xanh hóa khu công nghiệp tại Đồng Nai, khu công nghiệp Amata tại phường Biên Hòa xứng đáng đứng đầu danh sách.
Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã lựa chọn Amata là 1 trong 6 địa phương thí điểm mô hình khu công nghiệp sinh thái theo tiêu chuẩn toàn cầu, với sự hỗ trợ kép từ Chính phủ Thụy Sỹ và Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO).
Kết quả từ 8 giải pháp đột phá không cần diễn giải thêm: tiết kiệm khoảng 1.400 tỷ đồng mỗi năm; kéo giảm phát thải khí nhà kính xuống 552,9 tấn CO2 mỗi năm; hạn chế lượng nước thải phát sinh tới 4.800 m³ mỗi năm.
Đây là nền tảng thực tiễn để lan tỏa mô hình cộng sinh công nghiệp — nơi chất thải của nhà máy này trở thành nguyên liệu đầu vào cho nhà máy khác, tối ưu hóa chi phí và bảo vệ hệ sinh thái cùng lúc. Khi một khu công nghiệp tiết kiệm được 1.400 tỷ đồng mỗi năm chỉ từ việc tái sử dụng những thứ vốn bị coi là rác thải, đó là bằng chứng thuyết phục nhất rằng xanh hóa không mâu thuẫn với lợi nhuận — mà chính là lợi nhuận.
Kế hoạch số 76/KH-UBND: Thể chế hóa kinh tế tuần hoàn trong khu công nghiệp
Bài học từ Amata cần được nhân rộng — và Kế hoạch số 76/KH-UBND là văn bản pháp lý để làm điều đó, với lộ trình chia hai chặng rõ ràng.
Giai đoạn 2026–2030, chính quyền cam kết 100% công ty đầu tư kinh doanh hạ tầng và doanh nghiệp nội khu phải được phổ biến kiến thức chuyên sâu về đổi mới sáng tạo, cộng sinh công nghiệp và kinh tế tuần hoàn. Các mục tiêu định lượng được đặt ra cụ thể: tối thiểu 2 khu công nghiệp được cấp chứng nhận sinh thái chính thức; ít nhất 10% doanh nghiệp áp dụng thành công giải pháp tiết kiệm nguyên liệu, hóa chất, nước và năng lượng; 90% khu công nghiệp tiếp cận và triển khai giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.
Giai đoạn 2031–2050, tham vọng lớn hơn nhiều: sử dụng 100% năng lượng tái tạo; thực hiện triệt để các hoạt động cộng sinh để loại bỏ hoàn toàn chất thải ra môi trường bên ngoài; đưa công nghệ số vào giám sát rác thải theo thời gian thực.
Đặc biệt, khối doanh nghiệp phải chuẩn hóa báo cáo ESG (môi trường – xã hội – quản trị) để minh bạch hóa trách nhiệm xã hội. Đây là yêu cầu ngày càng bắt buộc với các thị trường xuất khẩu khó tính như Liên minh châu Âu và Mỹ — không thực hiện đồng nghĩa với đánh mất đơn hàng.
Lộ trình 4 giai đoạn Net Zero theo Quyết định số 385/QĐ-UBND
Ngày 19/2/2024, Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt Đề án Giảm thiểu khí carbon đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 thông qua Quyết định số 385/QĐ-UBND. Đề án xác định 7 lĩnh vực có tỷ lệ phát thải cao cần tập trung xử lý: năng lượng; công nghiệp; giao thông vận tải; môi trường; nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất; xây dựng và vật liệu; khu đô thị.
Trong lĩnh vực công nghiệp, sự chú ý dồn vào xi măng, thép, gỗ và dệt may. Trong lĩnh vực giao thông, trọng tâm là xe điện, phương tiện công cộng và xăng sinh học E5.
Lộ trình cắt giảm phát thải chia thành 4 giai đoạn:
Giai đoạn 1 (2025–2030): giảm 20% lượng phát thải khí nhà kính.
Giai đoạn 2 (2030–2035): cắt giảm sâu hơn, đạt 45%.
Giai đoạn 3 (2035–2045): đạt trạng thái trung hòa carbon.
Giai đoạn 4 (2045–2050): đưa phát thải khí nhà kính về mức bằng 0 tuyệt đối.
Để hỗ trợ lộ trình này, địa phương định hướng phát triển các dự án năng lượng không phát thải — amoniac xanh, nhiên liệu hydrogen và công nghệ lưu trữ điện năng. Một cơ chế trao đổi bù trừ tín chỉ carbon sẽ được hình thành, mục tiêu kết nối với thị trường trong nước và khu vực vào năm 2030. Các chính sách tài chính cho thị trường carbon, ưu đãi thuế và tín dụng cho hạ tầng xanh cũng sẽ được Bộ Tài chính cùng các cơ quan liên quan phối hợp hướng dẫn.
Ngày 20/8/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, định hướng đến năm 2030 tổng công suất nguồn điện đạt từ 183–236 GW, năng lượng tái tạo chiếm từ 25–30% trong tổng năng lượng sơ cấp. Định hướng quốc gia này tạo hành lang pháp lý thuận lợi để các khu công nghiệp tại Đồng Nai đẩy nhanh chuyển đổi mà không lo thiếu nguồn điện sạch.
Dệt nhuộm Nam Phương và xu hướng chuyển đổi xanh doanh nghiệp Đồng Nai
Chuyển đổi xanh không còn nằm trong văn kiện.
Công ty Trách nhiệm hữu hạn Dệt nhuộm Nam Phương đã loại bỏ hoàn toàn than đá, chuyển sang sử dụng khí thiên nhiên nén (CNG) để vận hành lò hơi từ cuối năm 2024, giúp giảm đáng kể lượng bụi mịn và khí CO2. Bước chuyển này không xuất phát từ áp lực thanh tra — mà từ một lý do rất thực dụng: năng lượng xanh đang trở thành tấm hộ chiếu bắt buộc để xuất khẩu hàng hóa vào EU và Mỹ.
Tự chủ điện sạch còn mang lại lợi ích tài chính trực tiếp — giảm chi phí điện năng, ổn định phụ tải giờ cao điểm và giảm tải áp lực cung ứng cho lưới điện quốc gia. Đây là mô hình ngày càng nhiều doanh nghiệp trong các khu công nghiệp tại phường Biên Hòa, phường Trảng Bom, phường Nhơn Trạch đang theo đuổi — không phải vì bắt buộc, mà vì không thể cạnh tranh toàn cầu theo cách cũ được nữa.
Nội lực hóa công nghệ, thoát khỏi gia công giá rẻ, là giải pháp cấp bách để tránh rơi vào bẫy thu nhập trung bình — chuyển dịch từ giai đoạn gia công sang làm chủ chuỗi cung ứng. Mỗi doanh nghiệp bỏ than đá ở thời điểm này đang đặt cược đúng hướng, không chỉ cho mình mà cho cả lộ trình Net Zero chung của thành phố.
Quy hoạch 48 khu công nghiệp sinh thái và 3 ngành mũi nhọn Net Zero đến năm 2030
Bộ khung pháp lý để hiện thực hóa toàn bộ chiến lược xanh hóa được xác lập bởi Quyết định số 586/QĐ-TTg ngày 3/7/2024 của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định điều chỉnh số 779/QĐ-UBND ngày 27/2/2026, vạch ra Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Theo chiến lược này, địa phương quy hoạch hoàn thiện 48 khu công nghiệp đi vào hoạt động đến năm 2030, trên tổng số từ 81 đến 89 khu được định hướng trong tầm nhìn dài hạn. Đi kèm là hệ thống 31 cụm công nghiệp trên tổng diện tích 1.862,09 hécta. Đáng chú ý, khu công nghiệp Phước An rộng 330 hécta được quy hoạch theo mô hình sinh thái gắn liền với cảng biển — kết hợp logistics và sản xuất xanh theo một hướng chưa từng có tiền lệ trên địa bàn.
Ba nhóm sản phẩm mũi nhọn được ưu tiên thu hút đầu tư: công nghiệp hàng không; thiết bị tự động hóa và thiết bị công nghệ thông tin; công nghiệp bán dẫn, sản xuất chip và trí tuệ nhân tạo. Mục tiêu đến năm 2030, khu vực công nghiệp – xây dựng chiếm 59% GRDP, riêng mảng chế biến, chế tạo đạt tỷ trọng 50%. Đây không phải ngành nghề ngẫu nhiên — tất cả đều có hàm lượng công nghệ cao, tiêu thụ năng lượng hiệu quả hơn và phù hợp với yêu cầu kinh tế tuần hoàn.
Các dự án mở rộng như Bàu Cạn – Tân Hiệp (giai đoạn 1), Long Đức 3, Xuân Quế – Sông Nhạn (giai đoạn 1) sẽ giúp giảm tải áp lực lấp đầy cho vùng lõi truyền thống. Khu vực Bình Phước trong thành phố Đồng Nai mới được định hướng giữ vai trò lá phổi xanh, phát triển nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái — khẳng định triết lý xuyên suốt: không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá.
Hành trình từ 37 khu công nghiệp xử lý nước thải đầy đủ đến một đô thị trực thuộc Trung ương đặt cược vào bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và tín chỉ carbon là quãng đường dài. Nhưng với 1.400 tỷ đồng tiết kiệm được mỗi năm chỉ từ một khu công nghiệp thí điểm, thành phố Đồng Nai đã có bằng chứng cụ thể nhất để đi tiếp.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Kế hoạch số 76/KH-UBND đặt ra những mục tiêu cụ thể nào cho các khu công nghiệp tại thành phố Đồng Nai đến năm 2030?
Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030: tối thiểu 2 khu công nghiệp được cấp chứng nhận sinh thái chính thức; 90% khu công nghiệp tiếp cận và triển khai giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả; ít nhất 10% doanh nghiệp nội khu áp dụng thành công các biện pháp tiết kiệm tài nguyên và sản xuất sạch hơn; 100% công ty đầu tư kinh doanh hạ tầng và toàn bộ doanh nghiệp phải được phổ biến kiến thức về cộng sinh công nghiệp và kinh tế tuần hoàn.
Lộ trình 4 giai đoạn Net Zero của thành phố Đồng Nai được phân chia như thế nào?
Theo Quyết định số 385/QĐ-UBND ngày 19/2/2024, lộ trình gồm 4 giai đoạn: giai đoạn 1 (2025–2030) giảm 20% phát thải khí nhà kính; giai đoạn 2 (2030–2035) cắt giảm đạt 45%; giai đoạn 3 (2035–2045) đạt trạng thái trung hòa carbon; giai đoạn 4 (2045–2050) đưa phát thải về mức bằng 0 tuyệt đối.
Bảy lĩnh vực trọng điểm nào được ưu tiên xử lý trong Đề án Giảm thiểu khí carbon của thành phố Đồng Nai?
Đề án tập trung vào 7 lĩnh vực có tỷ lệ phát thải cao nhất: năng lượng; công nghiệp; giao thông vận tải; môi trường; nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất; xây dựng và vật liệu; khu đô thị. Trong công nghiệp, trọng tâm là xi măng, thép, gỗ và dệt may. Trong giao thông, là xe điện, phương tiện công cộng và xăng sinh học E5.
Ba nhóm sản phẩm mũi nhọn mà thành phố Đồng Nai định hướng thu hút đầu tư là gì?
Theo Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021–2030, địa phương ưu tiên 3 nhóm: công nghiệp hàng không; thiết bị tự động hóa và thiết bị công nghệ thông tin; công nghiệp bán dẫn, sản xuất chip và trí tuệ nhân tạo. Mục tiêu đến năm 2030, mảng chế biến, chế tạo đạt tỷ trọng 50% trong GRDP khu vực công nghiệp – xây dựng.
Khu công nghiệp Amata Biên Hòa đạt được kết quả gì từ mô hình khu công nghiệp sinh thái thí điểm?
Amata tại phường Biên Hòa là 1 trong 6 địa phương được Bộ Kế hoạch và Đầu tư chọn thí điểm mô hình khu công nghiệp sinh thái toàn cầu, với hỗ trợ từ Chính phủ Thụy Sỹ và UNIDO. Kết quả từ 8 giải pháp đột phá: tiết kiệm khoảng 1.400 tỷ đồng mỗi năm; giảm phát thải khí nhà kính 552,9 tấn CO2 mỗi năm; hạn chế nước thải phát sinh tới 4.800 m³ mỗi năm.
Phương Nguyễn
