TP Đồng Nai — Cơ quan chức năng xác định hiện tượng đảo nước sau mưa lớn đầu mùa khiến cá nuôi lồng bè chết cấp tính. Sự cố đặt ra yêu cầu cấp thiết về sắp xếp lại vùng nuôi trên lòng hồ cấp nước cho hàng triệu dân.
Khoảng 250 tấn cá thương phẩm của 15 hộ dân nuôi lồng bè tại phường Trị An, thành phố Đồng Nai đã chết hàng loạt từ đêm 29/5 đến ngày 31/5/2026, gây thiệt hại ước tính 6 tỷ đồng.
Ngày 1/6, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đồng Nai công bố kết quả kiểm tra nhanh mẫu nước tại khu phố Vĩnh An 1, xác định nguyên nhân ban đầu do suy giảm oxy hòa tan cấp tính kết hợp hiện tượng đảo nước. Đây là sự cố môi trường nghiêm trọng nhất với nghề nuôi cá bè trên hồ Trị An trong mùa mưa năm nay.
Tình trạng cá lăng, cá trắm và cá chép đạt kích cỡ thương phẩm đồng loạt nổi đầu rồi chết diễn ra liên tục trong ba ngày. Số cá chết chủ yếu nặng trên 1kg mỗi con, gồm cá lăng đuôi đỏ, cá chép, cá trắm, cá rô phi và diêu hồng. Nhiều cá kiểng giá trị cao như cá chép Koi, cá hô và cá trắm cỏ nặng tới 12kg cũng chết trắng nổi trên mặt lồng.
Biến động hóa lý đột ngột sau mưa lớn và hiện tượng đảo nước hồ
Theo báo cáo của Trung tâm Kỹ thuật tài nguyên và môi trường thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đồng Nai, kết quả kiểm tra 4 mẫu nước tại các bè có cá chết nhiều cho thấy các chỉ số lý hóa đều thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn. Các mẫu nước bị đục, nhiều cặn; độ pH, độ mặn, nhiệt độ và đặc biệt là chỉ số DO (oxy hòa tan) đều sụt giảm đáng kể. Hiện tượng xảy ra ngay sau các trận mưa dông với lượng mưa từ 30-80mm, cục bộ trên 100mm, trút xuống chỉ trong 1 đến 3 giờ.
Dưới góc độ kỹ thuật, sự cố là hệ quả của hiện tượng đảo nước (water inversion) sau mùa khô hạn kéo dài với nền nhiệt cao. Nước mưa lạnh có khối lượng riêng lớn chìm nhanh xuống đáy, đẩy lớp nước đáy cùng vật chất hữu cơ gồm phân cá và thức ăn thừa cuộn ngược lên tầng mặt. Quá trình này giải phóng lượng lớn khí độc tích tụ như Amoniac (NH3) và Hydro Sulfua (H2S), gây nhiễm độc cấp tính cho cá.
Cùng lúc, tảo ngừng quang hợp trong điều kiện trời âm u và chuyển sang hô hấp tiêu thụ oxy, đẩy hàm lượng DO xuống mức sống còn đối với cá bè mật độ cao. Các bè nuôi tập trung tại khu phố 1, phường Trị An có lưu thông nước chậm nên nước tù đọng cục bộ. Vật chất hữu cơ tích tụ trong mùa khô bị dòng chảy tràn cuốn vào hồ, làm độ đục tăng nhanh khiến phù sa bám vào mang cá, cản trở hô hấp trực tiếp.
Thiệt hại nặng nề và nỗ lực khắc phục của lực lượng chức năng
Thống kê đến ngày 31/5, tổng sản lượng thiệt hại ước tính 250 tấn cá thuộc 15 hộ nuôi lồng bè bị ảnh hưởng trực tiếp. Một phần nguyên nhân khác được cho là xuất phát từ việc ngư dân sử dụng thức ăn tươi sống đưa xuống hồ, góp phần làm ô nhiễm nguồn nước và ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường nuôi trồng.
Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, Công an phường Trị An đã huy động lực lượng phối hợp cùng Ban Chỉ huy Quân sự phường, lực lượng bảo vệ an ninh trật tự cơ sở và Kiểm lâm Khu Bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai hỗ trợ người dân. Các lực lượng đã xuyên đêm vớt xác cá đưa vào bờ để tiêu hủy hoặc xử lý thành phân bón hữu cơ, nhằm ngăn nguy cơ ô nhiễm diện rộng cho nguồn nước cung cấp cho hàng triệu người dân tại Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh.
Toàn bộ số cá chết ươn được thu mua làm phân vi sinh với giá rẻ. Trong khi đó, người dân nỗ lực bán tháo những con cá mới chết để vớt vát một phần kinh phí sản xuất.
Bài học quản lý rủi ro và giải pháp ổn định sản xuất thủy sản
Trước diễn biến bất lợi của thời tiết, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đồng Nai đề nghị chính quyền địa phương và các hộ nuôi thực hiện nghiêm các biện pháp phòng ngừa và ứng phó thiên tai. Người nuôi cần gia cố hệ thống lồng bè, dây neo, phao nổi, đồng thời khẩn trương thu hoạch đàn cá đã đạt kích cỡ thương phẩm để giảm sinh khối. Giải pháp giảm mật độ lồng bè và di dời đến vị trí phù hợp được xem là cấp thiết để tăng lưu thông dòng chảy.
Về mặt kỹ thuật, ngư dân được khuyến cáo tăng cường thiết bị tạo oxy như máy quạt nước, máy sục khí hoặc máy bơm phun mưa, đặc biệt từ nửa đêm đến sáng sớm khi oxy hòa tan thường xuống thấp. Khi có cảnh báo dông lốc hoặc mưa lớn, hộ nuôi nên giảm 50-70% lượng thức ăn hoặc ngừng cho ăn để hạn chế chất thải hữu cơ. Việc treo túi vôi nông nghiệp (CaCO3) ở các góc lồng cũng được khuyến khích để ổn định độ pH cục bộ.
Về lâu dài, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đồng Nai đang phối hợp với Khu Bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai triển khai dự án sắp xếp lại vùng nuôi cá lồng bè, giải tỏa lồng bè dôi dư trên hồ Trị An. Mục tiêu là khuyến khích mô hình nuôi cá công nghệ cao, thân thiện môi trường, kiểm soát chặt nguồn giống, thức ăn và an toàn dịch bệnh. Việc chuyển từ khắc phục sau sự cố sang chủ động kiểm soát các chỉ số môi trường trước mưa lớn là bài học để bảo vệ nghề nuôi thủy sản bền vững trên lòng hồ Trị An.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân nào khiến cá chết hàng loạt trên hồ Trị An?
Theo kết quả kiểm tra của Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đồng Nai, nguyên nhân ban đầu là suy giảm nồng độ oxy hòa tan cấp tính kết hợp hiện tượng đảo nước sau các trận mưa lớn đầu mùa. Nước mưa lạnh chìm xuống đáy, đẩy vật chất hữu cơ và khí độc tích tụ trồi lên tầng mặt, gây nhiễm độc cấp tính cho cá nuôi mật độ cao.
Sự cố cá chết ở phường Trị An gây thiệt hại cụ thể ra sao?
Khoảng 250 tấn cá thương phẩm của 15 hộ nuôi lồng bè tại phường Trị An bị chết, tổng giá trị kinh tế ước tính 6 tỷ đồng. Cá thiệt hại chủ yếu nặng trên 1kg, gồm cá lăng đuôi đỏ, cá chép, cá trắm, cá rô phi, diêu hồng, cùng nhiều cá kiểng giá trị cao như chép Koi và cá hô.
Người nuôi cá lồng bè cần làm gì để phòng ngừa sự cố tương tự?
Ngư dân được khuyến cáo gia cố lồng bè, giảm mật độ nuôi, khẩn trương thu hoạch cá đạt kích cỡ thương phẩm, tăng cường máy tạo oxy vào ban đêm và rạng sáng. Khi có cảnh báo mưa lớn, cần giảm 50-70% lượng thức ăn và treo túi vôi nông nghiệp để ổn định độ pH cục bộ.
An Tâm
