Từ hơn 370.000ha rừng và đất lâm nghiệp, Đồng Nai đang đứng trước cơ hội biến giá trị sinh thái thành nguồn lực phát triển kinh tế. Quỹ Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đồng Nai hiện quản lý hơn 1.200 tỷ đồng, hỗ trợ các dự án bảo vệ môi trường, giữ rừng và phòng chống thiên tai.
Quỹ Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đồng Nai được thành lập theo Quyết định số 207/QĐ-UBND ngày 01/7/2025, trên cơ sở hợp nhất các quỹ của hai tỉnh Đồng Nai và Bình Phước cũ. Sự ra đời của quỹ mới diễn ra trong bối cảnh địa phương đang quản lý diện tích rừng và đất lâm nghiệp lớn nhất vùng Đông Nam Bộ, đồng thời phải ứng phó với nhiều vấn đề môi trường như sạt lở, ngập lụt và hạn mặn.
Theo bà Tống Thị Hằng, Giám đốc Quỹ, chỉ trong 6 tháng cuối năm 2025, đơn vị đã thẩm định cho vay 86 tỷ đồng cho 2 dự án, nâng tổng dư nợ lũy kế lên gần 677 tỷ đồng tại 105 dự án bảo vệ môi trường trên toàn tỉnh.
Sau khi hợp nhất, thành phố Đồng Nai mới có hệ thống sông ngòi dày đặc, hồ thủy điện Trị An và diện tích rừng chiếm khoảng 27% diện tích tự nhiên. Đây là nền tảng quan trọng để các nguồn lực tài chính dành cho môi trường, rừng và phòng chống thiên tai được tập trung, vận hành hiệu quả hơn.
Một đầu mối, nhiều nguồn lực cho rừng và môi trường
Ba nhóm nhiệm vụ lớn gồm bảo vệ môi trường, bảo vệ và phát triển rừng, phòng chống thiên tai nay được tập trung về một đầu mối. Nguồn lực từ quỹ có thể được sử dụng cho các chương trình gia cố đê bao, xử lý sạt lở dọc sông Đồng Nai, sông La Ngà, nạo vét kênh mương thoát nước và các dự án môi trường khác.
Đáng chú ý, quỹ còn là một trong những kênh vận hành cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng. Với những hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng, nguồn thu này không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ tài chính mà còn tạo thêm động lực để người dân gắn bó với rừng.
Cùng với đó, Nghị định số 180/2026/NĐ-CP về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, mở thêm hướng phát triển nguồn thu mới từ tín chỉ carbon rừng. Đây được xem là cơ hội để giá trị sinh thái của những cánh rừng được chuyển hóa thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế theo hướng bền vững.
Nghìn tỷ đồng và bài toán minh bạch từng dòng tiền
Tuy nhiên, hơn 1.200 tỷ đồng mà Quỹ Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai quản lý không phải một nguồn tiền có thể sử dụng theo một cơ chế duy nhất. Dòng vốn được chia thành 5 nguồn riêng biệt gồm tiền dịch vụ môi trường rừng, tiền trồng rừng thay thế, vốn hoạt động bảo vệ môi trường, tiền ký quỹ bảo vệ môi trường và quỹ phòng chống thiên tai.
Mỗi nguồn có mục tiêu, đối tượng và quy định sử dụng khác nhau. Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là huy động được bao nhiêu tiền mà còn là quản lý, hạch toán và sử dụng đúng từng nguồn vốn.
Riêng khoản ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường từ 126 dự án khai thác khoáng sản đã lên tới 223 tỷ đồng. Trong khi đó, số tiền hoàn trả cho doanh nghiệp sau khi hoàn nguyên mỏ mới gần 5 tỷ đồng. Con số này cho thấy một lượng lớn tiền ký quỹ vẫn đang chờ được sử dụng hoặc hoàn trả theo quy định.
Theo ông Phạm Hồng Lượng, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nghị định mới về carbon rừng đã tạo hành lang pháp lý cho thị trường các-bon rừng tại Việt Nam.
Với lợi thế về diện tích rừng, Đồng Nai có cơ hội mở rộng nguồn lực tài chính xanh trong thời gian tới. Nhưng để cơ hội ấy trở thành giá trị thực, điều quan trọng vẫn là bảo đảm từng dòng tiền được quản lý minh bạch, đúng mục đích và đến đúng nơi cần thiết.
Khi rừng không chỉ được nhìn như tài nguyên cần bảo vệ mà còn trở thành nguồn lực tạo sinh kế và đóng góp cho nền kinh tế xanh, bài toán đặt ra với Đồng Nai sẽ là làm thế nào để vừa giữ được rừng, vừa khai thác được giá trị mà rừng mang lại một cách bền vững.
Đô Phạm (tổng hợp)
