Mỗi mùa măng cụt, những trái xanh vốn được nhà vườn tỉa bỏ lại trở thành nguyên liệu cho một món gỏi được nhiều thực khách tìm đến. Ở Long Khánh, gỏi gà măng cụt không chỉ là món ăn theo mùa mà còn góp thêm một sắc vị cho hành trình du lịch miệt vườn.
Từ trái măng cụt xanh bị tỉa bỏ
Trước cổng một khu du lịch sinh thái ở Long Khánh, tấm bảng nhỏ ghi dòng chữ “hôm nay quán có gỏi gà măng cụt” có thể khiến thực khách chú ý. Bởi không phải lúc nào món ăn này cũng có trong thực đơn.
Nguyên liệu chính của món gỏi chỉ xuất hiện vào mùa măng cụt, khi những trái xanh được nhà vườn tỉa bớt để cây tập trung dinh dưỡng nuôi những trái lớn, đẹp cho đến lúc chín. Phần trái xanh từng bị xem như phế phẩm ấy, qua cách chế biến phù hợp, lại trở thành nguyên liệu có độ giòn đặc trưng.
Gỏi gà măng cụt xanh thực ra không có nguồn gốc từ Đồng Nai mà xuất phát từ vùng Lái Thiêu, Bình Dương. Từ cách tận dụng những trái măng cụt xanh bị tỉa bỏ, món ăn dần được biết đến rộng rãi hơn.
Đến mùa hè năm 2023, gỏi gà măng cụt bất ngờ trở thành hiện tượng trên mạng xã hội. Hàng loạt video hướng dẫn chế biến được chia sẻ trên TikTok, Facebook, khiến món ăn nhanh chóng được nhiều người tìm kiếm.
Điều thú vị nằm ở chỗ, thứ từng bị bỏ đi nay lại trở thành nguyên liệu có giá trị. Có thời điểm, một ký măng cụt xanh được bán tới 100.000 đồng, mức giá không thấp so với những nguyên liệu chính thường dùng để trộn gỏi như thịt gà hay hải sản.
Vị giòn nằm giữa non và chín
Để có một đĩa gỏi ngon, việc chọn măng cụt xanh là khâu quan trọng.
Trái được chọn phải đủ già để giảm vị đắng của mủ nhưng chưa chín, bởi nếu để quá lâu, phần cơm trái sẽ mất độ giòn. Khoảng thời gian thích hợp vì thế khá ngắn, đòi hỏi người làm phải có kinh nghiệm.
Sau khi gọt bỏ lớp vỏ ngoài, phần cơm măng cụt còn xanh được thái mỏng. Nguyên liệu này sau đó được trộn cùng thịt gà vườn luộc xé phay. Tùy cách chế biến, một số nơi có thể dùng thêm tôm hoặc thịt ba rọi luộc.
Hành tây thái lát, đậu phộng rang giã dập, rau thơm và nước mắm chua ngọt được thêm vào để hoàn thiện món ăn.
Miếng măng cụt xanh tạo cảm giác giòn sần sật, có vị chua nhẹ; thịt gà mang vị béo, còn đậu phộng tạo độ bùi. Các thành phần không lấn át nhau mà bổ sung cho nhau, tạo nên một món gỏi vừa quen vừa lạ.
Có lẽ chính sự cân bằng ấy khiến món ăn dễ dàng hòa vào không gian miệt vườn: dưới bóng cây, giữa mùa trái chín, một đĩa gỏi măng cụt xanh trở thành điểm dừng chân thú vị sau những giờ tham quan vườn.
Món ăn theo mùa của vùng đất trái cây
Long Khánh vốn là vùng đất đỏ bazan có thế mạnh về cây ăn trái. Bên cạnh chôm chôm và sầu riêng đã tạo nên tên tuổi cho địa phương, măng cụt cũng phát triển tốt, cho năng suất và chất lượng phù hợp để trở thành nguồn nguyên liệu tại chỗ.
Mùa trái chín ở Long Khánh thường kéo dài từ khoảng cuối tháng 5 đến tháng 7. Đây là thời điểm những vườn chôm chôm đỏ rực đón khách hái quả tận gốc, những vườn sầu riêng bước vào mùa thu hoạch và các khu du lịch sinh thái trở nên nhộn nhịp.
Gỏi gà măng cụt xuất hiện đúng trong khoảng thời gian ấy.
Du khách có thể bắt đầu hành trình bằng việc đi giữa những vườn cây, tự tay hái chôm chôm, ngắm những trái cây đang vào mùa rồi dừng chân thưởng thức món gỏi được chế biến từ chính những trái măng cụt xanh vừa được tỉa trong vườn.
Ở nhiều khu du lịch sinh thái và homestay miệt vườn, món ăn này không được bán quanh năm. Nó chỉ xuất hiện khi măng cụt vào mùa.
Sự giới hạn ấy lại tạo nên sức hút riêng. Thực khách muốn thưởng thức phải chọn đúng thời điểm. Một món ăn chỉ có trong vài tháng khiến trải nghiệm về Long Khánh cũng trở nên gắn với mùa vụ tự nhiên hơn.
Khi món ăn “viral” gặp giới hạn của khu vườn
Sự nổi tiếng trên mạng xã hội mang đến cơ hội cho món gỏi gà măng cụt, nhưng đồng thời cũng đặt ra một bài toán không dễ.
Măng cụt mỗi năm chỉ cho trái một lần. Lượng trái xanh có thể tỉa để làm gỏi cũng có giới hạn. Nếu nhà vườn tỉa quá nhiều, cây có thể bị ảnh hưởng đến sản lượng trái chín — vốn vẫn là nguồn thu quan trọng.
Khi nhu cầu măng cụt xanh tăng mạnh, giá nguyên liệu cũng tăng theo. Từ một phần trái từng bị bỏ đi, măng cụt xanh trở thành hàng hóa có giá trị.
Đây là điểm cần nhìn nhận thận trọng.
Cơn sốt của một món ăn có thể tạo thêm thu nhập cho nhà vườn và quán ăn. Nhưng cây trồng lại không vận hành theo tốc độ của mạng xã hội. Một video có thể lan truyền chỉ sau vài giờ, trong khi một mùa măng cụt phải chờ cả năm mới trở lại.
Vì vậy, tận dụng nguồn trái tỉa bỏ cần đi cùng với việc bảo đảm năng suất của vườn cây. Không thể vì nhu cầu trước mắt mà làm ảnh hưởng đến vụ trái chính.
Giữ món ngon bằng cách giữ mùa trái
Điều đáng nhớ của gỏi gà măng cụt Long Khánh không chỉ nằm ở hương vị.
Một món ăn vốn bắt đầu từ việc tận dụng nguyên liệu trong vườn đã trở thành sản phẩm gắn với du lịch trải nghiệm. Nó cho thấy khi người dân biết nhìn lại những thứ tưởng như nhỏ bé quanh mình, giá trị của nông sản có thể được mở rộng theo một cách khác.
Từ một trái măng cụt xanh, người làm vườn có thêm một nguồn thu. Từ một đĩa gỏi, khu du lịch có thêm một món ăn theo mùa. Và từ món ăn ấy, du khách có thêm một lý do để tìm về những khu vườn Long Khánh.
Nhưng để câu chuyện ấy đi xa hơn, điều cần giữ trước tiên vẫn là nhịp mùa của cây trái.
Mùa hè này, những tấm bảng “hôm nay có gỏi gà măng cụt” có thể tiếp tục xuất hiện trước các khu du lịch sinh thái ở Long Khánh. Du khách vẫn tìm đến, thưởng thức vị giòn sần sật của măng cụt xanh cùng thịt gà, đậu phộng và nước mắm chua ngọt.
Rồi mùa sẽ qua, những trái măng cụt xanh sẽ biến mất khỏi thực đơn, nhường chỗ cho một mùa trái khác.
Có lẽ chính sự ngắn ngủi ấy làm nên giá trị của món ăn. Bởi mỗi năm, mùa trái chín chỉ ghé qua một lần; và trong khoảng thời gian ấy, những trái măng cụt từng bị bỏ đi lại có cơ hội kể một câu chuyện khác về đất, về người và về cách một vùng quê giữ chân du khách bằng chính những gì mình đang có.
An Vui (tổng hợp)
