Sầu riêng Việt Nam đã vượt Thái Lan về sản lượng sau 5 năm tăng khoảng 3 lần, góp phần đưa xuất khẩu rau quả liên tiếp vượt 1 tỷ USD, nhưng giá trị thu về mỗi tấn vẫn thấp hơn đối thủ.
Sáng 25/9, tại trụ sở Chính phủ, ông Lê Vũ Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Chánh Thu, cho biết sản lượng sầu riêng Việt Nam đã vượt Thái Lan nhưng giá trị thu về vẫn thấp hơn. Tại cuộc làm việc với Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc và đại diện các hiệp hội ngành hàng, ông cũng cảnh báo tỷ lệ sầu riêng chất lượng cao tại doanh nghiệp chế biến đang giảm, trong khi hàng chất lượng thấp tăng.
Sầu riêng đang giữ vị trí quan trọng trong ngành nông nghiệp Việt Nam, với khoảng 200.000 ha và sản lượng khoảng 2,08 triệu tấn, chiếm khoảng 40% sản lượng xuất khẩu của toàn ngành trồng trọt.
Năm 2021, xuất khẩu sầu riêng chỉ đạt 177 triệu USD. Đến năm 2025, con số này tăng lên 3,85 tỷ USD, cho thấy quy mô ngành hàng đã thay đổi mạnh chỉ sau 5 năm.
Theo ước tính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch 8 tháng đạt khoảng 1,97 tỷ USD, trong đó Trung Quốc khoảng 1,85 tỷ USD.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu xuất khẩu sầu riêng năm 2026 ít nhất bằng năm trước, đồng thời kỳ vọng có thể đạt 4 tỷ USD. Trung Quốc đã cấp thêm 567 mã (401 mã vùng trồng và 166 mã cơ sở đóng gói) hồi giữa tháng 8, nâng tổng số lên khoảng 1.599 mã vùng trồng và 281 cơ sở đóng gói.
Nhưng phía sau tốc độ tăng trưởng ấy là vấn đề được doanh nghiệp nêu tại cuộc họp ngày 25/9: sản lượng tăng chưa đồng nghĩa với chất lượng tăng.
Sản lượng tăng, bài toán giá trị vẫn còn phía trước
Ông Lê Vũ Tuấn Anh cho biết qua hoạt động chế biến tại doanh nghiệp, tỷ lệ sản phẩm chất lượng cao đang giảm mạnh, trong khi sầu riêng chất lượng thấp gia tăng. Điều này khiến việc vượt Thái Lan về sản lượng chưa thể đồng nghĩa với việc Việt Nam vượt lên về giá trị.
Theo ông Tuấn Anh, thời tiết bất lợi chỉ là một phần nguyên nhân. Việc khai thác cây quá mức, sử dụng vật tư nông nghiệp không hợp lý và liên kết còn lỏng lẻo giữa nông dân, cơ sở đóng gói với doanh nghiệp xuất khẩu cũng tác động đến chất lượng sản phẩm.
Ở chiều khác, ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết Trung Quốc cùng các thị trường nhập khẩu đang tăng cường kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, mã số vùng trồng và tiêu chuẩn đóng gói.
Áp lực này xuất hiện đúng thời điểm nhu cầu tăng trong mùa Trung thu và Quốc khánh Trung Quốc 1/10, khiến giá sầu riêng tại vườn có nơi vượt 90.000 đồng/kg. Tuy nhiên, mức giá người trồng nhận được vẫn phụ thuộc vào tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn xuất khẩu.
Khi diện tích và sản lượng ngày càng khó mở rộng, lợi thế của sầu riêng Việt Nam sẽ không chỉ nằm ở khối lượng. Chất lượng sản phẩm, khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường và mối liên kết giữa các mắt xích trong chuỗi sẽ quyết định phần giá trị mà ngành hàng giữ lại.
Sen Vàng (tổng hợp)
