Hà Nội, ngày 15/5/2026 —Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Bộ Công an xử lý môi giới, mua bán, cho thuê mã số khu vực trồng và làm sai kết quả kiểm tra sản phẩm — mảng sai phạm đã kéo giá sầu riêng từ 150.000 đồng/kg xuống còn 20.000 đồng/kg đi về Trung Quốc thu hồi 167 mã số vùng của Việt Nam. Chỉ đạo được đưa ra trong bối cảnh xuất khẩu sầu riêng tươi 4 tháng đầu năm 2025 giảm hơn 60% so với cùng kỳ trước đó.
Cuộc hội thảo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì diễn đàn vào sáng ngày 15/5/2026 tại trụ sở chính phủ, kết hợp hợp trực tuyến với các địa phương, tập trung vào tình hình quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và công tác kiểm tra nông sản xuất khẩu. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Trịnh Việt Hùng cùng đại diện các bộ, ngành và Hiệp hội ngành hàng tham dự. Đây là cuộc họp chuyên đề đầu tiên ở cấp Phó Thủ tướng trực tiếp yêu cầu cơ quan điều tra hình sự vào cuộc đối với các sai phạm trong chuỗi cung ứng nông sản xuất khẩu.
Cơ chế “xin – cho” mã số vùng trồng và vòng luẩn quẩn được mùa mất giá
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chỉ rõ tình trạng vay mượn, mua bán, cho thuê mã số vùng trồng trái quy định đang diễn biến hết sức phức tạp, tạo ra cơ chế “xin – cho” tràn lan ở nhiều địa phương. Nhiều lô hàng xuất khẩu thực tế không xuất phát từ đúng vùng trồng được cấp mã số, chất lượng sản phẩm không được kiểm soát từ đầu nguồn.
Hệ quả trực tiếp là tình trạng ùn ứ hàng hóa tại cửa khẩu, khiến giá sầu riêng giảm mạnh từ 150.000 đồng/kg xuống còn 20.000 – 25.000 đồng/kg vào lúc thu hoạch cao điểm.
(Ảnh: Đồng Nai Mới)
Dù Chính phủ đã ban hành Nghị định số 38/2026/ND-CP ngày 24/1/2026 để chốt quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, quá trình triển khai tại nhiều địa phương vẫn để lộ nhiều vấn đề bất ổn. Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công an xử lý nghiêm các hành vi môi giới và làm sai lệch kết quả kiểm tra nông sản xuất khẩu, nhằm bảo vệ uy tín thương hiệu nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Hai đường dây được thiết kế hoàn chỉnh và thao túng quy trình hơn 2.000 container sầu riêng xuất khẩu
Tháng 11/2025, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03 – Bộ Công an) khởi tố vụ án cùng 17 bị can liên quan sai phạm trong xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc. Các đối tượng bị điều tra gồm Trần Đăng Ninh (Giám đốc Công ty Retaq), Hoàng Bá Nghị (Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty NhoNho), Đinh Hoàng Thiện (Giám đốc Công ty NhoNho) và Vũ Đức Hải (Giám đốc công ty cổ phần Scitech), bị điều tra về hành vi đưa, nhận hối lộ và lợi dụng tầm ảnh hưởng đối với người có chức vụ để trục lợi. Các đối tượng trung gian thu lợi bất chính hàng trăm tỷ đồng bằng cách mua hoặc thuê mã số của khu vực trồng đạt chuẩn rồi bán lại cho doanh nghiệp không đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
Ngoài ra, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành cáo trạng truy tố 100 có thể phục vụ dự án tại Công ty TNHH nha khoa TSL và Công ty cổ phần khoa học công nghệ Avatek. Nhóm chủ mưu gồm Đoàn Hữu Lượng, Hồ Thị Thanh Phương và Nguyễn Hà Linh chỉ đạo phát hành phiếu kết quả thử nghiệm giả. Sầu riêng công ty TSL phát hành hơn 118.000 phiếu thử nghiệm giả cho gần 13.000 doanh nghiệp, thu lợi bất chính hơn 117 tỷ đồng; Công ty Avatek tiếp tục phát hành hơn 102.000 phiếu giả, thu lợi trên 83 tỷ đồng nhằm đối phó và né tránh hoạt động thanh tra.
Các sai phạm không chỉ dừng lại ở hoạt động cấp mã số vùng trồng. Khi các phòng xét nghiệm dư lượng hóa chất, nhiều phòng xét nghiệm đồng loạt tạm dừng hoạt động từ ngày 10/11/2025 để bảo trì, cả nước chỉ còn 24 phòng thí nghiệm được Tổng cục Hải quan Trung Quốc công nhận với công suất tối đa 3.200 mẫu/ngày.
Gần 2.000 container sầu riêng của tỉnh Đăk Lăk bị ùn ứ tại kho bãi và cửa khẩu; doanh nghiệp phải vận hành máy lạnh 24/24 với chi phí đội thêm hàng triệu đồng mỗi ngày, nhiều lô hàng hỏng hoàn toàn, thiệt hại từ 40 – 50% giá trị lô hàng. Khi đó, toàn tỉnh còn 40.000 – 50.000 tấn sầu riêng chưa có kế hoạch, người nông dân rơi vào cảnh bất ổn nghiêm trọng.
Trung Quốc thu hồi 167 mã số và con đường phục hồi uy tín nông sản Việt Nam
Tính đến tháng 5/2026, Việt Nam có 9.546 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Riêng thị trường Trung Quốc hiện sử dụng 4.323 mã số vùng trồng và 1.332 cơ sở đóng gói, trong đó sầu riêng có 1.191 mã số vùng trồng và 128 mã số cơ sở đóng gói đang hoạt động; ngoài ra còn 798 vùng trồng và 264 cơ sở đóng gói sầu riêng đang chờ Tổng cục Hải quan Trung Quốc phê duyệt.
Tuy nhiên, chỉ từ năm 2025 đến nay, phía Trung Quốc đã phát cảnh báo vi phạm đối với 403 mã số vùng trồng và 240 mã số cơ sở đóng gói của Việt Nam. Hậu quả trực tiếp là Tổng cục Hải quan Trung Quốc tạm dừng hoặc thu hồi 167 mã số vùng trồng và 99 mã số cơ sở đóng gói. Theo báo cáo của Cục Bảo vệ thực vật, có 187 mã số vi phạm — trong đó 35 mã số vùng trồng và 29 mã số cơ sở đóng gói tái phạm nhiều lần, 80 mã số vùng trồng lên tới 43 mã số cơ sở đóng gói vi phạm một lần.
Về an toàn thực phẩm, 77 lô sầu riêng xuất khẩu được phát hiện chứa cadmium vượt ngưỡng 0,05 mg/kg, liên quan đến 33 cơ sở đóng gói và 40 vùng trồng liên quan. Trung Quốc đã cấm nhập khẩu sầu riêng từ 15 cơ sở đóng gói và 18 vùng trồng kể từ ngày 6/12/2024. Đáng chú ý, phân tích DAP nhập khẩu từ Hàn Quốc được ghi nhận tồn tại tối đa cadmium tối đa 12 mg/kg, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ ô nhiễm từ đầu canh tác. Hệ thống thương mại có thể chỉ ra: trong 4 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt khoảng 183 triệu USD, giảm hơn 60% so với cùng kỳ.
Mảng xuất khẩu đông lạnh quý I/2025 đạt 8.700 tấn với giá trị hơn 31 triệu USD, nhưng chưa đủ bù đắp mức sụt giảm của xuất khẩu sầu riêng tươi. Do đó, tính toán vào tháng 11 năm 2025, vẫn là sản lượng rau lớn nhất với 3,55 tỷ USD, sử dụng 44,8% tổng kim ngạch 7,91 tỷ USD — cho thấy tiềm năng thị phần vẫn rất lớn nếu chuỗi cung ứng được minh bạch và kiểm soát chặt chẽ hơn.
Để khôi phục niềm tin, các địa phương trọng điểm đang chạy đua cấp và duy trì mã số: Tỉnh Đăk Lăk hiện có 328 mã số vùng trồng trên 9.698 ha (sầu riêng sử dụng 277 mã số, 7.500 ha); Tỉnh Lâm Đồng có 961 mã số vùng trồng trên 39.360 ha và 362 mã số cơ sở đóng gói (sầu riêng sử dụng 346 mã số, khoảng 12.200 ha); Tỉnh Sơn La có khoảng 85.500 ha cây ăn quả, đang rà soát và tái cấu trúc toàn bộ 216 mã số vùng trồng hiện có. Việc sửa đổi Điều 64 Luật Tích lũy và đẩy mạnh ứng dụng tem chip RFID, trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain vào nguồn gốc sản xuất đang được xem là các bước đi cần thiết để giữ vững thương hiệu nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Theo số liệu của Cục Bảo vệ thực vật, trong số 187 mã số vi phạm được phát hiện, chỉ 35 mã số vùng trồng thuộc nhóm tái phạm nhiều lần — nhưng nhóm vi phạm này lại gây ra phần lớn thiệt hại cho ngành hàng và là nguyên nhân chính dẫn đến lệnh cấm từ Trung Quốc.
Hương Liên
