TP.HCM – Nhiều phụ huynh đang điều chỉnh cách đồng hành cùng con trong học tập, khi trí tuệ nhân tạo (AI) vừa hỗ trợ tiếp thu kiến thức, vừa đặt ra những lo ngại về năng lực tư duy và khoảng cách giáo dục.
Một phụ huynh tại TP.HCM bất ngờ khi con trai học lớp 11 hoàn thành bài văn dài 4 trang chỉ trong 15 phút nhờ ChatGPT. Câu chuyện phản ánh thực tế ngày càng rõ trong năm học 2026-2027: bài làm có thể hoàn chỉnh nhờ AI, nhưng năng lực thực sự của học sinh vẫn là điều khiến nhiều gia đình quan tâm.
Với một phụ huynh khác có con học lớp 8 tại TP.HCM, việc AI hỗ trợ tra cứu và giải thích kiến thức đã giúp gia đình giảm đáng kể thời gian kèm con làm bài tập buổi tối. Thay vì học thêm đến khuya sau hai buổi học chính khóa mỗi ngày, con chị có thêm thời gian nghỉ ngơi, học đàn, học nhảy và rèn luyện kỹ năng sống.
Theo phụ huynh này, khi công nghệ có thể hỗ trợ tiếp cận kiến thức, học sinh không nhất thiết phải ghi nhớ máy móc như trước. Sự thay đổi trong cách dạy và học đang diễn ra tại nhiều gia đình ở đô thị lớn, khi các công cụ AI ngày càng hiện diện trong hoạt động học tập hằng ngày.
AI hỗ trợ học tập, nhưng chưa bảo đảm năng lực thực chất
Theo báo cáo thị trường giáo dục Việt Nam 2025 của Decision Lab, khoảng 85% người dùng internet trong nước từng sử dụng công cụ AI. Trong đó, phần lớn học sinh sử dụng AI hằng ngày hoặc vài lần mỗi tuần, với tốc độ tiếp cận nhanh hơn đáng kể so với cha mẹ.
Sự cởi mở của phụ huynh đối với công nghệ này cũng được ghi nhận trong các khảo sát khác. Một nghiên cứu của Trung tâm Pew (Mỹ), được báo chí trong nước dẫn lại, cho thấy đa số cha mẹ không phản đối việc con sử dụng AI để hỗ trợ làm bài, nhưng mức độ ủng hộ giảm rõ rệt khi các em dùng công cụ này để xin lời khuyên hoặc trò chuyện tâm sự.
Tuy nhiên, kết quả học tập trước mắt chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả của AI. Nghiên cứu do các nhà kinh tế học thuộc Đại học Stockholm cùng Đại học Hong Kong thực hiện ghi nhận điểm bài tập về nhà của học sinh tăng 18% sau khi sử dụng AI tạo sinh.
Khi phải tự giải quyết bài tập mà không có công cụ hỗ trợ, kết quả lại cho thấy một vấn đề khác. AI có thể giúp bài làm chỉn chu hơn, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc học sinh tiếp thu kiến thức tốt hơn, tương tự tình huống bài văn 4 trang được hoàn thành trong 15 phút tại TP.HCM.
Sự khác biệt giữa kết quả làm bài và năng lực tự học khiến nhiều phụ huynh phải cân nhắc lại cách sử dụng công nghệ. Thay vì chỉ quan tâm đến việc hoàn thành bài tập, câu hỏi đặt ra còn là học sinh có thực sự hiểu và có thể vận dụng những kiến thức đã học hay không.
Bà Dương Hoàng Thanh Giang, đại diện nhóm nghiên cứu của Decision Lab, nêu băn khoăn của nhiều phụ huynh: nếu để AI “làm thay phần nghĩ” của con trẻ, liệu các em có còn giữ được năng lực sáng tạo? Theo Báo cáo Tương lai việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, tư duy phân tích là kỹ năng cốt lõi được nhà tuyển dụng nhắc đến nhiều nhất (69%), tư duy sáng tạo xếp thứ tư (57%).
Bên cạnh nỗi lo về năng lực tư duy, cơ hội tiếp cận phương pháp học tập mới cũng đang có sự khác biệt. Những gia đình có điều kiện ở thành phố có thể chủ động tìm hiểu AI, tạo điều kiện cho con học nghệ thuật và rèn luyện kỹ năng sống. Trong khi đó, tại nhiều vùng khó khăn, miền núi, cha mẹ vẫn phải tập trung lo sinh kế và giao việc học của con cho nhà trường.
Khoảng cách này khiến học sinh ở các địa phương có xuất phát điểm khác nhau đối mặt với những điều kiện học tập không đồng đều. Trong khi một bộ phận đã chuyển sang mô hình học cùng AI với sự đồng hành của gia đình, những em khác vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các điều kiện công nghệ cơ bản.
Nếu thiếu định hướng đồng bộ từ nhà trường, sự chênh lệch về cơ hội tiếp cận công nghệ và phương pháp học tập có thể ngày càng lớn. Bài toán đặt ra không chỉ là giúp học sinh sử dụng AI hiệu quả, mà còn bảo đảm các em phát triển năng lực tư duy độc lập trong một môi trường giáo dục có nhiều thay đổi.
Sen Vàng (tổng hợp)
