TP Đồng Nai — vùng đất phên dậu của miền Đông — đang thu hút hàng ngàn lượt khách mỗi năm nhờ hệ thống 45 di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh được xếp hạng, trong đó 19 địa điểm tiêu biểu trải dài từ rừng nguyên sinh Bù Gia Mập đến chân núi Bà Rá huyền thoại. Chỉ riêng quý III/2023, hơn 243.900 lượt du khách đã đặt chân đến vùng đất này để tìm lại những mốc son oai hùng của dân tộc.
19 di tích lịch sử Bình Phước (cũ) nằm ở đâu và có giá trị như thế nào?
Trên bản đồ TP Đồng Nai (sau sáp nhập từ tháng 7/2025, Bình Phước và Đồng Nai hợp nhất thành tỉnh Đồng Nai, trung tâm tại Biên Hòa), phần đất Bình Phước cũ vẫn giữ nguyên hệ thống di sản đặc biệt của mình — những di tích gắn chặt với hai cuộc kháng chiến và các nền văn hóa tiền sử độc đáo bậc nhất Nam Bộ.
Đứng đầu danh sách là Căn cứ Tà Thiết (Căn cứ Bộ Chỉ huy Miền) tại xã Lộc Thành, huyện Lộc Ninh — di tích quốc gia đặc biệt được công nhận năm 2012. Với quy hoạch 3.500 ha giữa rừng nguyên sinh, đây là nơi đóng quân cuối cùng của Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam giai đoạn 1973–1975, trung tâm ra những quyết sách chiến lược cho Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Những ngôi nhà bán âm nửa chìm nửa nổi — nơi làm việc của Đại tướng Lê Đức Anh, Thượng tướng Trần Văn Trà, Thiếu tướng Nguyễn Thị Định — vẫn còn đó giữa tiếng lá rừng.
Cách Tà Thiết không xa về phía Đông là Núi Bà Rá thuộc phường Phước Long — ngọn núi cao 732m, đỉnh cao nhất tỉnh Bình Phước và cao thứ ba toàn Nam Bộ. Năm 1925, thực dân Pháp xây nhà tù khổ sai trên lưng chừng núi; người Mỹ sau đó đặt thêm căn cứ quân sự và sân bay trực thăng trên đỉnh. Năm 1995, núi Bà Rá được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Tên gọi của ngọn núi trong tiếng S’Tiêng là “Bơnom Brah” — “ngọn núi thần”.
Trong hệ thống 19 di tích còn nhiều địa danh đáng kể khác: Thành đất hình tròn Lộc Tấn 2 (di tích khảo cổ quốc gia xếp hạng 2019, rộng hơn 11 ha với hai vòng thành song song và hào sâu ở giữa — di chỉ tiền sử còn nguyên vẹn nhất Bình Phước); Sóc Bom Bo (huyện Bù Đăng, khu bảo tồn văn hóa S’Tiêng rộng 113 ha); Phú Riềng Đỏ (nơi thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng của ngành cao su vào ngày 28/10/1929); Tượng đài Chiến thắng Đồng Xoài (phường Đồng Xoài, công nhận quốc gia ngày 12/12/2014, tượng đài cao 21m bằng đá hoa cương); và Nhà giao tế Lộc Ninh — trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.
Toàn bộ tỉnh Bình Phước cũ hiện thống kê 52 di chỉ thành đắp đất hình tròn — phân bố tại các huyện Lộc Ninh, Hớn Quản, Bù Gia Mập, Phú Riềng, Bù Đăng, Đồng Phú, Bù Đốp, Phước Long và Bình Long — con số khiến giới khảo cổ học Đông Nam Á đặc biệt chú ý.
Đường đến các di tích: Từ TP. Hồ Chí Minh mất bao lâu và đi bằng gì?
Bình Phước cách TP. Hồ Chí Minh khoảng 100–150km tùy điểm đến, tất cả đều là đường nhựa phẳng. Hai tuyến chính:
Tuyến 1 — Quốc lộ 13: Từ trung tâm TP.HCM đi đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, qua cầu Bình Triệu 1, theo Quốc lộ 13 qua Thủ Dầu Một. Rẽ vào đường Nguyễn Văn Thành qua Tân Uyên thêm 70km nếu muốn đến phường Đồng Xoài; đi thẳng thêm khoảng 75km để đến Bình Long hoặc huyện Lộc Ninh — cụm Tà Thiết, Nhà giao tế.
Tuyến 2 — Đại lộ Bình Dương: Từ Quốc lộ 1A rẽ vào đường Lê Văn Khương, qua cầu Phú Cường vào Thủ Dầu Một, sau đó nhập vào đại lộ Bình Dương rồi đi theo lộ trình tuyến 1.
Xe khách là lựa chọn phổ biến nhất, giá vé 70.000–170.000 đồng, thời gian khoảng 2,5 tiếng. Các nhà xe uy tín: Thành Công (0271 388 8888), Thuận Thành (0271 3568 340), Quý Thảo, Gia Võ. Ai muốn chủ động lịch trình thì tự lái — xe máy hay ô tô đều ổn, nhất là đoạn từ phường Đồng Xoài đi phường Phước Long theo Tỉnh lộ 741 xuyên qua những rừng cao su bất tận.
Nội tỉnh có xe buýt liên kết các cụm di tích, tần suất 15–60 phút/chuyến: Tuyến 45 (Chơn Thành–Bình Long), Tuyến 79 (Bình Long–Lộc Ninh đến Ngã ba Liên Ngành), Tuyến 68A & 68B (khu vực An Lộc–Lộc Ninh).
Lịch trình 3 ngày 2 đêm khám phá 19 di tích lịch sử Bình Phước
Chia theo cụm địa lý là cách tối ưu nhất — tránh chạy đi chạy lại tốn thời gian.
Ngày 1 — Lộc Ninh: “Thủ phủ” cách mạng miền Nam
Buổi sáng xuất phát từ TP.HCM theo Quốc lộ 13. Trên đường đi, ghé Bình Long thăm Mộ 3.000 đồng bào An Lộc — nơi tưởng niệm những thường dân bị tàn sát ngày 03/10/1972. Đến xã Lộc Ninh thăm Nhà giao tế Lộc Ninh.
Buổi chiều, đi sâu vào xã Lộc Thành khám phá Căn cứ Tà Thiết. Những con đường mòn trong rừng trung quân, những hầm bán âm phủ bóng cây — tất cả vẫn nguyên xi như thuở nào. Tiếp theo ghé Chùa Sóc Lớn của người Khmer — ngôi chùa lâu đời nhất vùng, từng che giấu nhiều chiến sĩ cách mạng qua bom đạn B52.
Tối nghỉ lại tại khách sạn trong khu vực thị trấn Lộc Ninh hoặc hệ thống lưu trú ngay trong khu di tích.
Ngày 2 — Phước Long–Bù Gia Mập: Đỉnh cao và rừng già
Sáng sớm theo Tỉnh lộ 741 đến phường Phước Long. Leo Núi Bà Rá bằng cáp treo dài 2.063m hoặc 1.767 bậc đá — để ngắm rừng trúc, lồ ô và những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi trải dài phía dưới. Dấu tích nhà tù Bà Rá và sân bay trực thăng cũ vẫn còn lại trên đỉnh, nhắc nhớ hai thế hệ chiếm đóng.
Buổi chiều đi về hướng xã Đăk Ơ, vào Vườn quốc gia Bù Gia Mập (25.601,18 ha). Đây là điểm cuối của đường ống xăng dầu VK96 — tuyến ống dài trên 5.000km từ biên giới Việt–Trung, kỳ công hậu cần bậc nhất thời chiến. Trekking ngắn qua thác Đắk Mai, chiều muộn thưởng thức cơm lam, canh thụt bên ánh lửa trại cùng đồng bào S’Tiêng và M’Nông.
Tối: giao lưu cồng chiêng. Ngủ lại trong khu vực vườn quốc gia.
Ngày 3 — Bù Đăng–Đồng Xoài: Tiếng chày Bom Bo và hồi kết
Buổi sáng đến huyện Bù Đăng, thăm Sóc Bom Bo — 113 ha lưu giữ nghề dệt thổ cẩm và ký ức những đêm giã gạo nuôi quân đã đi vào thơ ca. Ghé Trảng cỏ Bù Lạch xanh mướt và Thác Đứng hùng vĩ gần đó nếu còn thời gian.
Buổi chiều về phường Đồng Xoài, tham quan Tượng đài Chiến thắng Đồng Xoài và Bảo tàng tỉnh Bình Phước với hơn 15.000 hiện vật. Trước khi về TP.HCM, ghé xã Thuận Phú (huyện Đồng Phú) thăm Phú Riềng Đỏ — mảnh đất nơi người thợ cao su thắp lên ngọn lửa đỏ đầu tiên ngày 28/10/1929.
Một lưu ý thực tế: nên trekking Bù Gia Mập vào mùa khô, từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, khi đường rừng khô ráo và an toàn hơn. Chuẩn bị giày trekking bám tốt, kem chống côn trùng và sạc dự phòng — những thứ nhỏ nhưng quyết định trải nghiệm.
Vì sao kết hợp di tích lịch sử với sinh thái Bình Phước lại đáng giá đến vậy?
Ít vùng đất nào ở Việt Nam có được sự đan xen độc đáo như Bình Phước: lịch sử đặt ngay giữa thiên nhiên hoang sơ, di tích sống cùng rừng già thay vì đứng cô độc sau hàng rào bảo vệ.
Căn cứ Tà Thiết nằm trong gần 3.000 ha rừng tự nhiên còn nguyên vẹn — cây trung quân khó bắt lửa, lá giang, rau tàu bay từng là thức ăn của bộ đội năm xưa giờ vẫn mọc xanh hai bên đường mòn. Đi trong rừng đó, cái cảm giác “lịch sử không phải trang sách” hiện lên rất rõ.
Ở phường Phước Long, ngay dưới chân núi Bà Rá là hồ Thác Mơ rộng 12.000 ha với 10 hòn đảo lớn nhỏ. Cùng ngư dân buông lưới lúc hoàng hôn, ngắm mặt hồ đổi màu dưới ráng chiều — cái đẹp đó không nằm trong bất kỳ cuốn cẩm nang nào.
Vườn quốc gia Bù Gia Mập thì khác hẳn: tour soi thú đêm, trekking theo dấu đường ống xăng dầu VK96, ngủ lại giữa rừng già — những trải nghiệm khiến hành trình về nguồn không chỉ là học mà còn là sống.
Vùng đất Bình Phước (cũ) ghi nhận dấu tích của 41 dân tộc anh em, từ người Kinh đến S’Tiêng, M’Nông, Khmer — mỗi tộc người để lại một lớp trầm tích văn hóa khác nhau. Chính vì vậy, một chuyến đi ba ngày ở đây thường mang về nhiều hơn những gì người ta tưởng lúc xếp ba lô lên đường.
FAQ — Câu hỏi thường gặp về di tích lịch sử Bình Phước (cũ)
Bình Phước (cũ) có bao nhiêu di chỉ thành đất hình tròn đã được tìm thấy? Theo thống kê của Bảo tàng tỉnh đến cuối năm 2017, toàn tỉnh ghi nhận 52 di chỉ thành đắp đất hình tròn, phân bố tại các huyện Lộc Ninh, Hớn Quản, Bù Gia Mập, Phú Riềng, Bù Đăng, Đồng Phú, Bù Đốp, Phước Long và Bình Long.
Núi Bà Rá cao bao nhiêu mét và tên gọi có ý nghĩa gì? Núi Bà Rá cao 732m, đỉnh cao nhất tỉnh Bình Phước và thứ ba tại Nam Bộ. Trong tiếng S’Tiêng, “Bà Rá” là “Bơnom Brah” — “ngọn núi thần” — gắn với truyền thuyết về vị thần dùng nắp úp lên mạch nước ngầm để cứu dân làng khỏi lũ lụt.
Di tích Chiến thắng Đồng Xoài được công nhận quốc gia vào thời gian nào? Địa điểm Chiến thắng Đồng Xoài chính thức được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia vào ngày 12/12/2014, kỷ niệm 40 năm chiến thắng chi khu Đồng Xoài năm 1965.
Di chỉ thành đất hình tròn Lộc Tấn 2 có quy mô như thế nào? Đây là di chỉ rộng nhất và còn nguyên vẹn nhất tại Bình Phước, diện tích hơn 11 ha, cấu tạo gồm hai vòng thành đắp cao chạy song song với hào sâu ở giữa — một minh chứng hiếm có về kiến trúc phòng thủ cộng đồng thời tiền sử tại Đông Nam Á.
Bảo An
