Thành phố Đồng Nai triển khai 8 dự án PPP về giao thông, trong đó 5 dự án đã động thổ, khởi công. Nghịch lý là sân bay Long Thành dự kiến đón chuyến bay thương mại đầu tiên vào tháng 12/2026, còn tuyến metro nối thẳng vào nhà ga sân bay phải chờ đến quý I/2027 mới khởi công.
Thông tin được Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng thành phố Đồng Nai công bố ngày 23/7, khi địa phương bước vào giai đoạn nước rút của các công trình kết nối vùng và sân bay Long Thành. Một số dự án sẽ ký hợp đồng với nhà đầu tư ngay trong quý III năm nay; cao tốc Bắc – Nam phía Tây đoạn Gia Nghĩa – Chơn Thành đặt mục tiêu hoàn thành năm 2028.
Trước đó, tại buổi thống nhất hướng tuyến hồi tháng 5, ông Hồ Văn Hà, Phó chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai, cho biết tuyến metro kéo dài nhằm tạo trục giao thông công cộng liền mạch từ sân bay Long Thành về trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, thời gian di chuyển toàn tuyến hơn 30 phút.
Vì sao Đồng Nai triển khai 8 dự án PPP cùng lúc
Từ ngày 30/4, Đồng Nai chính thức là thành phố trực thuộc Trung ương thứ bảy của cả nước. Vị thế mới đi kèm áp lực mới. Khu vực quanh sân bay Long Thành cần tới 29 tuyến đường kết nối; riêng Đồng Nai cần hơn 100.000 tỷ đồng cho các tuyến chính, tương đương khoảng 15% quy mô GRDP địa phương và vượt xa khả năng cân đối ngân sách.
Đó là lý do Đồng Nai triển khai 8 dự án PPP gần như cùng lúc. Trong 5 dự án đã động thổ có cầu Cát Lái và cầu Long Hưng – hai cầu bắc qua sông Đồng Nai nối Đồng Nai với Thành phố Hồ Chí Minh – tuyến đường từ cầu Mã Đà đến Vành đai 4, cao tốc Gia Nghĩa – Chơn Thành và Hương lộ 2 nối dài. Ba dự án còn lại – metro kéo dài, đường trên cao dọc Quốc lộ 51 và nhóm ĐT.768B, Bùi Văn Hòa, Trảng Dài – Tam Hiệp – vẫn đang chạy thủ tục.
Tiến độ từng dự án cũng đã được xác định theo từng mốc thời gian. Tuyến Mã Đà – Vành đai 4 dự kiến ký hợp đồng BT trong tháng 9; Hương lộ 2 nối dài đàm phán và ký hợp đồng trong tháng 8; Gia Nghĩa – Chơn Thành dự kiến ký hợp đồng BOT vào tháng 10.
Sân bay mở cửa tháng 12, metro đợi sang 2027
Nhưng những con số phía sau lịch trình mới cho thấy độ khó. Với tuyến metro kéo dài, các phương án trình qua từng thời điểm vênh nhau đáng kể: chiều dài dao động 41 – 44,6 km, tổng mức đầu tư sơ bộ 60.261 – 65.573 tỷ đồng. Để dễ hình dung, tuyến metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên đang vận hành dài gần 20 km, 14 nhà ga, tổng vốn hơn 43.700 tỷ đồng: phần kéo dài dài gấp hơn hai lần và cần lượng vốn lớn hơn 40 – 50% so với tuyến gốc.
Cầu Cát Lái cũng chưa có con số cuối cùng: tổng mức đầu tư sơ bộ dao động 17.700 – 24.000 tỷ đồng qua các lần cập nhật báo cáo nghiên cứu khả thi, do rà soát phương án kiến trúc mới và biến động giá vật liệu.
Trường hợp đáng chú ý nhất là Gia Nghĩa – Chơn Thành. Tuyến cao tốc dài khoảng 124 km này được đầu tư theo hợp đồng BOT, nhưng UBND thành phố Đồng Nai vừa trình Thủ tướng đề nghị nâng tổng mức đầu tư từ 25.540 tỷ lên 28.034 tỷ đồng, đồng thời tăng tỷ lệ vốn ngân sách nhà nước tham gia lên khoảng 70%. Lý do: nếu giữ nguyên cơ cấu vốn đã ký, dự án đối mặt nguy cơ không thu xếp được vốn vay và thời gian hoàn vốn có thể kéo dài tới 34 năm 4 tháng – dài hơn quãng đời đi làm của một kỹ sư vừa ra trường.
Nghịch lý: một phương thức sinh ra để giảm gánh nặng ngân sách rốt cuộc lại phải nhờ ngân sách gánh phần lớn. Ông Nguyễn Ngọc Hiếu, chuyên gia của Chương trình Phát triển Bền vững, Đại học Việt Đức, nhận định trên Báo Nhân Dân: “Chúng ta cần tháo gỡ các điểm nghẽn trong thu hút đầu tư”. Theo ông, hạ tầng chỉ hút được vốn tư nhân khi cơ chế minh bạch và khả năng sinh lời đủ rõ.
Sức ép thời gian thì không chờ ai. Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam dự kiến đưa sân bay Long Thành giai đoạn 1 vào khai thác thương mại từ 1/12/2026, công suất 25 triệu lượt khách mỗi năm; đến giữa tháng 7, sản lượng thực hiện đạt khoảng 77,85%. Trong khi đó, tuyến metro vào chính sân bay ấy mới dự kiến khởi công quý I/2027, hoàn thành năm 2030.
Quý III này, những chữ ký hợp đồng đầu tiên sẽ trả lời câu hỏi: hạ tầng có kịp chạy theo đường băng Long Thành hay không?
Ngọc Duyên (tổng hợp)
