ĐỒNG NAI — Bẫy ảnh hồng ngoại tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Văn hóa Đồng Nai vừa ghi lại khoảnh khắc hiếm: bốn voi con chừng hai tuổi đang tắm bùn tại vũng nước thuộc xã Phú Lý — bằng chứng trực quan cho thấy đàn thú quý hiếm đang sinh trưởng khỏe mạnh. Hình ảnh đó xuất hiện ngay trong giai đoạn cơ quan chức năng thành phố Đồng Nai đang vận hành đồng thời tuyến rào điện tử 75km và hệ thống drone tầm nhiệt nhằm chấm dứt tình trạng xung đột voi–người kéo dài nhiều năm.
Theo kết quả giám sát giai đoạn 2022–2025 của Chi cục Kiểm lâm Đồng Nai, đàn voi rừng trên địa bàn hiện khoảng 30 cá thể — lớn thứ hai cả nước — tăng hơn 10 cá thể so với trước khi dự án khẩn cấp bảo tồn voi được triển khai. Dù vậy, đàn voi vẫn nhiều lần xâm nhập nương rẫy của hàng trăm hộ dân ven bìa rừng tại Vườn quốc gia Cát Tiên và Khu Bảo tồn Thiên nhiên Văn hóa Đồng Nai, đặt ra yêu cầu cấp bách về giải pháp kỹ thuật lẫn chính sách đền bù. Từ năm 2023, thành phố Đồng Nai bắt đầu triển khai hệ thống công nghệ kép kết hợp hỗ trợ tài chính trực tiếp để xử lý toàn diện bài toán này.
Rào điện mặt trời và drone tầm nhiệt kiểm soát voi rừng phá rào
Tuyến rào chắn dài 75km được xây dựng chiều cao 2,2m, sử dụng cột bê tông kết hợp bốn sợi cáp dẫn điện vận hành bằng năng lượng mặt trời tích trữ vào bình ắc quy. Hệ thống nâng điện thế lên mức 6.000V đến 11.000V, phát xung điện chu kỳ một giây — đủ gây choáng để ngăn chặn nhưng vẫn đảm bảo an toàn cho voi. Tuy nhiên, đàn voi thông minh đã có 108 lần cố tình quật ngã cây hoặc phá gãy trụ bê tông để vượt rào, theo số liệu Chi cục Kiểm lâm Đồng Nai công bố.
Nhằm bịt lỗ hổng đó, cơ quan chức năng lắp đặt thêm camera AI tại các lối đi trọng yếu, tự động nhận diện và gửi cảnh báo tức thì qua điện thoại hoặc email đến cán bộ quản lý. Drone tầm nhiệt voi rừng Đồng Nai phân tích chênh lệch điểm nhiệt, xác định chính xác vị trí đàn voi kể cả khi chúng ẩn sâu dưới tán rừng. Lực lượng kiểm lâm cũng rà soát, lấp kín các giếng bỏ hoang và đào thêm hố nước sâu trong rừng để giảm nguy cơ tai nạn khi voi di chuyển vào vùng lõi.
Đền bù thiệt hại, tập huấn quốc tế và định hướng du lịch sinh thái
Các đội phản ứng nhanh trực luân phiên tại địa bàn giáp ranh rừng để kịp thời xua đuổi voi an toàn. Hơn 3,1 tỷ đồng đã được chi trả qua Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hỗ trợ 127 hộ dân tại xã Thanh Sơn bị thiệt hại do voi phá hoại. Mức hỗ trợ từ 5% đến 15% đối với cây trồng hàng năm và lên đến 30% đối với cây lâu năm hoặc tài sản như chòi tạm.
Tháng 6/2026, thành phố Đồng Nai mời tiến sĩ Pruthu Fernando, thành viên Nhóm chuyên gia về voi châu Á, tập huấn trực tiếp về nguyên tắc an toàn và quy trình ứng phó xung đột voi–người cho đội ngũ cán bộ địa phương. Các chuyên gia cũng đề xuất kết nối hệ thống camera AI với các đơn vị lữ hành, hình thành điểm ngắm động vật hoang dã an toàn ngay tại Vườn quốc gia Cát Tiên — tạo nguồn thu bền vững để tái đầu tư cải tạo sinh cảnh.
Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Đồng Nai Ngô Văn Vinh cho hay, với các giải pháp đang triển khai, công tác bảo tồn voi rừng Đồng Nai đang phát huy hiệu quả rõ rệt, nhất là việc kết hợp hàng rào điện tử, bảo vệ sinh cảnh và giảm tác động của con người vào khu vực sinh sống của voi.
Ngô Viên
