Biên Hòa— Việc hợp nhất với Bình Phước đã đưa tỉnh Đồng Nai trở thành địa phương có quỹ đất khu công nghiệp quy hoạch lớn nhất cả nước, vượt 39.600 ha. Ban Quản lý các KCN tỉnh (DIZA) đang đẩy nhanh thủ tục để đồng loạt khởi công ba dự án hạ tầng công nghiệp trọng điểm, tổng quy mô hơn 6.200 ha, nhằm đón dòng vốn FDI dịch chuyển vào vùng Đông Nam Bộ.
Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội (có hiệu lực từ 12/6/2025) sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số tỉnh Bình Phước vào Đồng Nai, hình thành đơn vị hành chính mới rộng hơn 12.737 km² với trên 4,49 triệu người, trung tâm hành chính đặt tại Biên Hòa. Chính quyền tỉnh chính thức hoạt động theo mô hình mới từ ngày 1/7/2025. Sự hợp nhất không chỉ mở rộng địa giới mà còn tái định hình toàn bộ bản đồ công nghiệp vùng Đông Nam Bộ, khi Đồng Nai tiếp nhận thêm 32 KCN từ Bình Phước cũ.
Toàn cảnh hệ thống 89 KCN sau hợp nhất
Trước thời điểm sáp nhập, Đồng Nai cũ sở hữu 49 KCN với tổng diện tích 21.702,98 ha cùng 01 khu công nghệ cao 497 ha. Bình Phước cũ đóng góp thêm 32 KCN trải rộng trên 18.105 ha. Tổng cộng, Đồng Nai mới được quy hoạch 89 KCN và 01 khu công nghệ cao, tổng diện tích quy hoạch đạt 39.623,77 ha.
Tính đến cuối năm 2025, 57 dự án KCN đã được chính thức thành lập, trong đó 43 cơ sở đang hoạt động với tỷ lệ lấp đầy trung bình 74,78%. Về hạ tầng môi trường, 41 trong số 43 KCN vận hành đã hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải tập trung, tổng công suất thiết kế khoảng 300.381 m³/ngày đêm.
Nền tảng hạ tầng này đã thu hút dòng vốn từ 45 quốc gia và vùng lãnh thổ với 2.744 dự án. Trong đó, 1.910 dự án FDI có tổng vốn đăng ký 36.672 triệu USD (khoảng 934.000 tỷ đồng) và vốn thực hiện 27.403 triệu USD (khoảng 698.000 tỷ đồng). Song hành là 834 dự án trong nước mang tổng vốn đăng ký 170.630 tỷ đồng.
Hệ thống KCN hiện tạo việc làm cho khoảng 680.000 người, gồm 670.000 lao động Việt Nam và 10.000 chuyên gia nước ngoài. Ngành giày da dẫn đầu hấp thụ nhân lực với tỷ lệ 33,4%, tiếp theo là dệt may 15,4%, điện tử 8,6% và chế biến gỗ 6,8%. Riêng trong năm 2025, dòng vốn FDI vào các KCN đạt hơn 2,77 tỷ USD (khoảng 70.600 tỷ đồng), vượt 147,73% so với kế hoạch năm.
Ba dự án KCN trọng điểm đồng loạt khởi công
Chính quyền tỉnh xác định ngày 19/12/2025 — thời điểm chuyến bay kỹ thuật đầu tiên của Cảng hàng không quốc tế Long Thành cất cánh — là cột mốc để đồng loạt khởi công ba dự án hạ tầng KCN quy mô lớn nhất tỉnh.
Dự án thứ nhất là KCN Long Đức 3, tọa lạc tại xã Bình An và phường Long Thành, diện tích hơn 244 ha, tổng mức đầu tư hạ tầng dự kiến khoảng 1.600 tỷ đồng. Phó Thủ tướng Lê Minh Khái đã ký Quyết định số 842/QĐ-TTg thông qua chủ trương đầu tư dự án này. Đây là KCN mở rộng trong chuỗi Long Đức — vốn là một trong những KCN có tỷ lệ lấp đầy cao nhất phía Nam tỉnh.
Dự án thứ hai là KCN Bàu Cạn – Tân Hiệp (giai đoạn 1), trải dài trên địa bàn xã Long Phước, diện tích giai đoạn 1 đạt 1.000 ha trong tổng quy mô quy hoạch 2.627 ha. Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Quyết định số 1005/QĐ-TTg chấp thuận chủ trương. Chủ đầu tư là Công ty CP KCN Tân Hiệp — thành viên hệ sinh thái Tập đoàn KN Holdings — được thành lập tháng 12/2020 với vốn điều lệ 2.680 tỷ đồng, do Công ty CP Đầu tư và Kinh doanh Golf Long Thành góp 55%, Công ty CP Đầu tư và Phát triển Long Hiệp góp 30% và ông Lê Văn Kiểm góp 15%.
Dự án thứ ba là KCN Xuân Quế – Sông Nhạn (giai đoạn 1), nằm tại xã Xuân Quế, diện tích giai đoạn 1 đạt 1.000 ha trong tổng quy mô 3.595 ha. Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà cũng ký Quyết định số 1479/QĐ-TTg phê duyệt chủ trương dự án. Mỗi dự án 1.000 ha đòi hỏi mức đầu tư hạ tầng kỹ thuật lên đến 9.000 tỷ đồng, bao gồm san lấp, đường nội bộ, hệ thống cấp thoát nước, cấp điện và nhà máy xử lý nước thải.
Quỹ đất công nghiệp cạn kiệt — điểm nghẽn buộc phải tháo gỡ
Nhu cầu mở rộng phát sinh từ thực trạng thiếu hụt nghiêm trọng của các KCN hiện hữu. Quỹ đất thương phẩm có thể cho thuê ngay chỉ còn hơn 237 ha nằm rải rác, trong khi 813 ha khác đang bị vướng bồi thường và giải tỏa hạ tầng kéo dài. Nhiều KCN hoạt động lâu năm như Thạnh Phú, Giang Điền, An Phước, Hố Nai vẫn chưa hoàn tất giải phóng mặt bằng toàn bộ.
Hạn chế về quỹ đất liền khoảnh khiến địa phương bỏ lỡ nhiều cơ hội hợp tác với các tập đoàn đa quốc gia cần thiết lập nhà máy quy mô lớn. Ba dự án trọng điểm nêu trên, với tổng diện tích giai đoạn 1 lên tới hơn 2.244 ha, được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn này trong giai đoạn 2025–2030.
Lực đẩy lớn nhất đến từ Cảng hàng không quốc tế Long Thành, dự kiến khai thác thương mại trong nửa đầu năm 2026. Đồng Nai đang khẩn trương hoàn thiện Khu thương mại tự do (Free Trade Zone – FTZ) hơn 8.500 ha gắn liền với sân bay, gồm 4 khu chức năng: sản xuất hơn 3.000 ha, logistics hơn 2.200 ha, tài chính – thương mại – dịch vụ 1.500 ha và nghiên cứu đổi mới sáng tạo 1.400 ha. Giai đoạn 1 dự kiến triển khai trên 3.700 ha với kinh phí 9,2 tỷ USD (khoảng 230.000 tỷ đồng).
Bản đồ công nghiệp mở rộng về phía Bắc
Sáp nhập hành chính trao cho Đồng Nai một vùng kinh tế phía Bắc rộng lớn với 32 KCN quy hoạch, tổng diện tích hơn 18.000 ha. Lợi thế của khu vực này gồm quỹ đất dồi dào, chi phí đầu tư thấp hơn so với phía Nam và mạng lưới giao thông liên vùng ngày càng hoàn thiện.
Tổng công ty Sonadezi — doanh nghiệp đầu đàn hạ tầng KCN của tỉnh — lập kế hoạch rót khoảng 36.000 tỷ đồng vào khu vực này giai đoạn 2026–2030 để phát triển thêm ít nhất 2 KCN và 2 khu dân cư hiện đại. Các địa điểm Sonadezi đang khảo sát gồm xã Tân Lợi, phường Tân Khai, phường Đồng Phú, phường Chơn Thành và phường Minh Hưng.
Song song, Công ty CP Đầu tư và Phát triển hạ tầng Techtra đang nghiên cứu dự án Đông Nam Đồng Phú với quy mô 2.000 ha. Doanh nghiệp này đồng thời đề xuất tiếp cận thêm 310 ha lân cận để xây dựng nhà ở xã hội và phục vụ tái định cư cho người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án KCN.
So với giai đoạn trước sáp nhập, khi Bình Phước chỉ thu hút được khoảng 5% tổng vốn FDI đăng ký của hai tỉnh, việc tích hợp vào cùng một đơn vị hành chính với Đồng Nai — nơi có thương hiệu KCN đã được 45 quốc gia và vùng lãnh thổ biết đến — mở ra cơ hội để vùng đất phía Bắc tiếp cận trực tiếp mạng lưới nhà đầu tư ngoại vốn dĩ chỉ tập trung ở phía Nam.
Chuyển đổi mô hình — từ thâm dụng lao động sang kinh tế xanh
Kế hoạch số 76/KH-UBND đặt mục tiêu chuyển hóa hạ tầng KCN hiện hữu sang mô hình sinh thái, hướng đến phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trong giai đoạn 2026–2030, ít nhất 2 KCN được chứng nhận sinh thái theo tiêu chuẩn quốc tế. Định hướng này đánh dấu sự dịch chuyển căn bản từ mô hình thâm dụng lao động sang thu hút các ngành công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị tự động hóa và Internet vạn vật (IoT).
Chứng nhận sinh thái không chỉ là mục tiêu môi trường mà còn là điều kiện để KCN Đồng Nai cạnh tranh thu hút các tập đoàn công nghệ có cam kết ESG (Environmental, Social and Governance — môi trường, xã hội, quản trị) ngày càng khắt khe. Việc chuyển đổi cũng đặt ra bài toán đào tạo lại lực lượng lao động — khi 680.000 người hiện làm việc trong các KCN phần lớn ở ngành thâm dụng nhân công như giày da và dệt may.
DIZA cho biết đang phối hợp với các trường cao đẳng nghề trên địa bàn tỉnh xây dựng chương trình đào tạo chuyển đổi kỹ năng, ưu tiên lĩnh vực vận hành robot công nghiệp, bảo trì thiết bị tự động và quản lý năng lượng xanh. Chương trình dự kiến triển khai từ quý III/2026.
Cơ chế đặc thù rút ngắn thủ tục đầu tư KCN
Việc thành lập một KCN tuân thủ Nghị định số 35/2022/NĐ-CP, trải qua 5 giai đoạn: nghiên cứu đánh giá địa điểm, lập hồ sơ pháp lý đất đai và xin chủ trương đầu tư, huy động tài chính và đấu thầu thi công, thi công hạ tầng thực địa, cuối cùng là nghiệm thu và quản lý vận hành.
Theo khoản 7 Điều 33 Nghị định số 31/2021/NĐ-CP, DIZA có 3 ngày làm việc để gửi hồ sơ lấy ý kiến thẩm định, các cơ quan chuyên môn có 15 ngày phản hồi. Trong 25 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, DIZA phải hoàn thiện báo cáo thẩm định và ra quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư.
Tuy nhiên, quy trình lập đồ án quy hoạch phân khu — giai đoạn tốn thời gian nhất — hiện kéo dài tối đa 780 ngày. DIZA đang đề xuất rút ngắn còn khoảng 445 ngày (15 tháng) bằng cách thực hiện song song gói thầu khảo sát địa hình và lập đồ án quy hoạch. Nếu được phê duyệt, đây là cơ chế đặc thù giúp nguồn cung đất KCN đáp ứng nhanh hơn nhu cầu từ nhà đầu tư nước ngoài — vốn đang vượt xa khả năng tiếp nhận hiện tại.
Theo số liệu của DIZA, dòng vốn FDI năm 2025 vượt kế hoạch gần 1,5 lần, trong khi quỹ đất sạch chỉ còn 237 ha — tương đương chưa đầy 0,6% tổng diện tích quy hoạch. Con số này cho thấy áp lực giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hạ tầng KCN mới là bài toán cấp bách nhất của tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn 2026–2030.
Hương Liên
