Rau quả Việt Nam đang vươn lên mạnh tại thị trường Trung Quốc khi kim ngạch 6 tháng đầu năm 2026 tăng 19,3%, đưa thị phần lên gần 15,8% và thu hẹp khoảng cách với Chile.
Trong nửa đầu năm 2026, Trung Quốc chi khoảng 2,16 tỷ USD nhập rau, hoa, củ, quả từ Việt Nam, tăng 19,3% so với cùng kỳ năm trước. Thị phần hàng Việt tăng từ gần 13,8% lên gần 15,8%, đưa Việt Nam lên vị trí nguồn cung lớn thứ ba, trong khi Chile tiếp tục đứng thứ hai nhưng khoảng cách đã thu hẹp xuống chưa đầy một điểm phần trăm.
Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, lợi thế về khoảng cách địa lý giúp nông sản tươi Việt Nam đến Trung Quốc nhanh hơn, giữ chất lượng tốt hơn và giảm đáng kể chi phí logistics so với nhiều nguồn cung ở Đông Nam Á và Nam Mỹ.
Cuộc cạnh tranh tại thị trường Trung Quốc đã diễn ra trong nhiều năm. Từ khoảng 8% thị phần năm 2022, rau quả Việt Nam từng bước vượt qua nhiều đối thủ, trong khi Chile, nguồn cung từng đứng nhất, nhì tại thị trường này, ngày càng bị thu hẹp khoảng cách.
Sầu riêng tiếp tục là mặt hàng đóng góp lớn nhất vào đà tăng trưởng. Sáu tháng đầu năm, Trung Quốc nhập gần 988 triệu USD sầu riêng tươi và đông lạnh từ Việt Nam, tăng 43% so với cùng kỳ, tương đương gần một nửa kim ngạch rau quả xuất sang thị trường này.
Nhóm trái cây tươi, khô và đông lạnh đạt 1,63 tỷ USD, tăng 17% và chiếm hơn 80% tổng giá trị.
Đà tăng của rau quả Việt Nam diễn ra trong bối cảnh ngành hàng chịu sức ép lớn về quản lý và kiểm soát chất lượng. Cuối tháng 7, Bộ Công an khởi tố, bắt tạm giam Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cùng một phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, để điều tra về tội “Nhận hối lộ”. Hai bị can bị cáo buộc đã can thiệp, chỉ đạo cấp dưới cấp khống giấy kiểm nghiệm, mã số vùng trồng và mua bán trái phép mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói sầu riêng.
Từ năm 2025 đến nay, phía Trung Quốc đã cảnh báo 403 mã số vùng trồng và 240 mã số cơ sở đóng gói của Việt Nam, trong đó 167 mã số vùng trồng và 99 cơ sở đóng gói (tổng cộng 266 mã) đã bị tạm dừng hoặc thu hồi.
Cơ quan điều tra xác định các cán bộ liên quan đã can thiệp, cấp khống giấy kiểm nghiệm và tiếp tay mua bán trái phép mã số, gây thất thu ngân sách đặc biệt lớn và ảnh hưởng đến uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Ông Đặng Phúc Nguyên cho biết dấu hiệu bất thường về gian lận mã số đã xuất hiện từ khi sầu riêng được xuất khẩu chính ngạch nhưng chưa được xử lý triệt để. “Nếu toàn bộ tiến độ xử lý không được công khai thì rất dễ hình thành sự khan hiếm giả tạo của mã số và phát sinh cơ chế xin – cho”, ông Nguyên nhận định.
Khi hàng trăm mã số bị đình chỉ trong hơn một năm, lợi thế về khoảng cách địa lý và tốc độ tăng trưởng sẽ chỉ bền vững nếu chuỗi vùng trồng, đóng gói và kiểm nghiệm được kiểm soát minh bạch. Với khoảng cách thị phần với Chile chỉ còn chưa đầy một điểm phần trăm, việc giữ vững từng mã số vùng trồng cũng trở thành một phần quan trọng trong cuộc đua của rau quả Việt Nam tại Trung Quốc.
An Tâm (tổng hợp)
