Ông Đoàn Mạnh Hùng, người có gần 20 năm làm đồ chơi từ lá dừa tại TP.HCM, vẫn giữ thói quen làm một con cào cào đầu tiên mỗi khi bắt đầu bán hàng, như cách ông ghi nhớ nghề đã nuôi sống mình.
Mỗi buổi chiều, tại góc đường Nguyễn Cơ Thạch giao Tố Hữu, phường An Khánh, TP.HCM, ông Hùng ngồi bên chiếc thùng xốp lót gạch, lần lượt uốn những chiếc lá dừa non thành cào cào, chuồn chuồn, cá và nhiều hình con vật khác. Người đàn ông 60 tuổi quê Hưng Yên đã thuê trọ ở thành phố để mưu sinh, nhưng trong gần 20 năm qua, có một việc chưa thay đổi: con cào cào luôn là sản phẩm đầu tiên ông làm mỗi ngày.
“Con cào cào là tác phẩm đầu tiên đưa tôi đến với nghề, nuôi sống bản thân và gia đình suốt mấy chục năm qua”, ông Hùng nói. Với ông, thứ tự ấy không đơn thuần là một thói quen làm nghề, mà gắn với thời điểm ông rời công việc cũ để theo những chiếc lá dừa.
Ông Hùng đến với nghề khá tình cờ. Gần 20 năm trước, khi còn làm thợ mộc ở Nam Định với tiền công 35.000 đồng mỗi ngày, ông gặp một người thợ thắt lá dừa trong công viên và xin theo phụ việc.
Lần đầu tự tay làm, ông đã hoàn thành một con cào cào. Đến ngày bán hàng đầu tiên, số tiền kiếm được gấp đôi tiền công thợ mộc khiến ông quyết định chuyển nghề.
Từ Nam Định, ông ra Hà Nội bán đồ chơi lá dừa ở cổng trường rồi sau đó vào TP.HCM lập nghiệp. Thành phố có nguồn lá dừa nước dồi dào quanh năm, phù hợp với công việc mà ông đã chọn.
Từ đó, con cào cào trở thành điểm bắt đầu quen thuộc của ông. Mỗi lần dọn hàng hoặc nhận lời đến các sự kiện để biểu diễn, ông đều làm sản phẩm này trước tiên.
Xếp lá dừa vốn là một trò chơi dân gian gắn với tuổi thơ ở vùng sông nước miền Tây. Từ những tàu lá dừa nước ven kênh rạch, người dân có thể tạo thành những con vật hoặc bông hoa, rồi thú chơi ấy theo chân những người thợ đến các đô thị lớn.
Những năm gần đây, các không gian trải nghiệm văn hóa truyền thống được ưa chuộng hơn, khiến nghề thắt lá dừa xuất hiện ở nhiều thành phố từ Hà Nội đến Nha Trang. Nhưng với những người sống bằng nghề này, việc giữ được người nối nghề lại là chuyện khác.
Ông Hùng cho biết nhiều người trẻ từng học nghề nhưng sau đó bỏ cuộc vì thu nhập không ổn định. Trong khi đó, dù đã ngoài 60 tuổi, ông vẫn tiếp tục ngồi bên vỉa hè, tự tay xử lý từng chiếc lá để làm ra những món đồ chơi đã theo mình suốt nhiều năm.
(Ảnh minh họa: (ĐNM)
Gian hàng của ông vì thế không chỉ dành cho trẻ em. Một vị khách hơn 80 tuổi từng ghé mua đồ chơi lá dừa trên đường Pasteur. Khi con gái ngăn cha mua nhiều vì “nhà không có con nít”, cụ ông đáp: “Già không được chơi sao? Già cũng phải ăn, già cũng có ký ức chứ!”.
Câu trả lời ấy cho thấy những món đồ chơi làm từ lá dừa không chỉ có giá trị trong ký ức của trẻ nhỏ. Với một người đã đi qua phần lớn cuộc đời, một con vật được thắt từ lá cũng có thể là cách trở lại với một tuổi thơ đã xa.
Còn với ông Hùng, mỗi ngày bắt đầu bằng một con cào cào. Gần 20 năm sau lần đầu ông làm ra nó, sản phẩm nhỏ bé ấy vẫn đứng ở vị trí đầu tiên trên gian hàng, trong một nghề mà người làm ngày càng khó tìm người kế tục.
Có lẽ giá trị của những chiếc lá dừa không nằm ở việc chúng có thể tồn tại bao lâu. Nó nằm ở chỗ, giữa một thành phố luôn thay đổi, vẫn có người tiếp tục ngồi xuống, dùng đôi tay của mình làm lại những hình hài mà nhiều người từng biết từ thuở nhỏ.
Nhật Minh (tổng hợp)
