Ngành cao su tăng tốc đổi mới từ vườn cây đến nhà máy

Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) cùng các đơn vị thành viên đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, quản lý và chế biến, từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động, cải thiện năng suất và phát triển sản phẩm theo hướng xanh, bền vững.

Tại đội Cẩm Mỹ thuộc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tổng Công ty Cao su Đồng Nai, việc số hóa khâu cân mủ đã thay đổi đáng kể cách tổ chức lao động. Từ vườn cây đến nhà máy, nhiều giải pháp công nghệ đang được triển khai, góp phần giảm nhân lực gián tiếp, tiết kiệm chi phí và tăng tính minh bạch trong quản lý.

Lúc 9 giờ sáng, anh Lê Tài, người đang giữ danh hiệu “Bàn tay vàng” cấp tập đoàn VRG, lần lượt đặt các thùng mủ lên cân điện tử rồi kiểm tra dữ liệu qua điện thoại. Thông số được truyền đồng thời lên hệ thống quản lý, từ tổ sản xuất, đội đến văn phòng tổng công ty.

Trước đây, một điểm cân mủ cần nhiều người đảm nhiệm các công việc kiểm tra chất lượng, cân đo và ghi chép. Nay, công nhân chỉ cần đặt thùng mủ lên cân, dữ liệu tự động lưu trữ và cập nhật, hạn chế những bất đồng liên quan đến số lượng, trọng lượng và việc ghi nhận sản lượng.

Theo Phó Giám đốc phụ trách đội Cẩm Mỹ Lê Phú Thịnh, chuyển đổi số giúp đơn vị nâng cao hiệu quả công việc, đồng thời giảm đáng kể lao động gián tiếp. Nếu trước đây đội có 32 lao động gián tiếp thì hiện còn 12 người, tương đương 2,5% tổng số lao động.

Phần mềm Donaruco Plus do Công ty Cao su Đồng Nai triển khai thử nghiệm thành công tại đội Cẩm Mỹ, sau đó nhân rộng đến 5 đơn vị còn lại. Trưởng phòng Quản lý kỹ thuật Lưu Quốc Phong cho biết, phần mềm đã giải quyết dứt điểm việc phân bổ sản lượng và tính lương tự động.

Phó Tổng Giám đốc Công ty Cao su Đồng Nai Phan Quang Bá cho biết, doanh nghiệp có những thuận lợi nhất định từ nền tảng cơ giới hóa vườn cây được xây dựng bài bản nhiều năm. Để tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi số, công ty đã thành lập đội khoa học công nghệ chuyên trách.

Nhờ ứng dụng công nghệ, việc thống kê được giảm tải, hoạt động giám sát cũng thuận tiện hơn. Cán bộ tại văn phòng có thể theo dõi tình hình từng đội sản xuất, kiểm tra những biến động của vườn cây, từ cây gãy đổ đến cây bị sâu bệnh, qua hệ thống quản lý.

Tại Công ty cổ phần Cao su Đồng Phú, doanh nghiệp đang duy trì ổn định 10.000ha cao su và từng bước đưa công nghệ vào công tác quản trị. Chủ tịch Công đoàn Nguyễn Ánh Tuyết cho biết, công ty ứng dụng bản đồ số để quản lý vườn cây, số hóa hồ sơ và dữ liệu lao động, đồng thời chú trọng các chứng chỉ theo tiêu chuẩn châu Âu nhằm đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Cùng với số hóa, cơ giới hóa tại vườn cây được đẩy mạnh để giảm sức lao động cho công nhân. Máy móc và thiết bị bay drone đang được đưa vào hỗ trợ những công việc như làm cỏ, bón phân và phun thuốc bảo vệ thực vật.

Tự động hóa nâng hiệu quả chế biến, mở rộng giá trị sản phẩm

Tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Cao su Phú Riềng, mô hình phòng điều hành được ví như một “nhà máy sinh đôi”, cho phép giám sát hoạt động sản xuất dù văn phòng cách xa nhà máy chế biến. Đơn vị này có 22 năm liên tiếp góp mặt trong Câu lạc bộ 2 tấn của VRG.

Hệ thống tự động hóa được ứng dụng trong nhiều công đoạn chế biến mủ. Việc pha hóa chất được điều khiển tự động, các cảm biến theo dõi mực nước, thể tích hồ chứa và điều chỉnh độ pH theo thông số cài đặt, giảm những thao tác trực tiếp trước đây của công nhân.

Đội phó Đội Chế biến trung tâm Hà Quý Ngọc cho biết, hệ thống SCADA giúp theo dõi sản lượng, chất lượng và mức tiêu thụ điện, nước theo thời gian thực. Tại dây chuyền sản xuất mủ tạp, các thông số vận hành của mô tơ được hiển thị tại phòng điều khiển; khi vượt ngưỡng an toàn, hệ thống phát cảnh báo bằng âm thanh.

Một thay đổi đáng chú ý khác là cánh tay robot tại công đoạn ra thùng sản phẩm, thay thế hoàn toàn 4 công nhân đứng máy trước đây. Công ty cũng đầu tư điện mặt trời mái nhà theo hình thức tự sản tự tiêu và hạ tầng lò hơi thế hệ mới nhằm tiết kiệm nhiên liệu.

Tại xí nghiệp chế biến công suất 15.000 tấn/năm của Công ty Cao su Bà Rịa, các dây chuyền ép kiện được tổ chức lại thành hệ thống bao gói tự động kết hợp băng tải. Việc cải tiến khuôn ép giúp loại bỏ hoàn toàn dầu bôi trơn chống dính, tiết kiệm khoảng 100 triệu đồng mỗi năm và góp phần bảo đảm vệ sinh môi trường.

Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cao su Bà Rịa Phạm Nguyên Khang cho biết, doanh nghiệp đang thúc đẩy ứng dụng khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số từ văn phòng đến nhà máy. Công tác điều hành từng bước được thực hiện trên phần mềm, hướng tới môi trường làm việc không giấy tờ và kết nối dữ liệu trực tiếp với các đội sản xuất qua điện thoại thông minh.

Việc quản lý sản lượng cũng được cải tiến khi xe vận chuyển đi qua trạm cân trung tâm, trọng lượng được tự động ghi nhận và cập nhật vào hệ thống máy tính.

Không chỉ dừng ở khâu sơ chế, các doanh nghiệp trong ngành còn chú trọng chế biến sâu để gia tăng giá trị sản phẩm. Đại diện Công ty cổ phần Cao su Kỹ thuật Đồng Phú, ông Dương Duy Khương, cho biết đơn vị đã sản xuất thành công các dòng nệm, gối cao su thiên nhiên mang thương hiệu DORUFOAM trên dây chuyền công nghệ của Đức và Malaysia.

Theo ông Khương, các sản phẩm nệm, gối DORUFOAM đạt tiêu chuẩn quốc tế MS 679:2011; nguyên liệu latex được cam kết không chứa chất gây dị ứng da TMTD. Doanh nghiệp cũng chuyển đổi lò sấy sang sử dụng nhiên liệu sinh khối biomass từ phế liệu nông nghiệp và khai thác mái nhà xưởng để lắp đặt điện mặt trời.

Nhờ ứng dụng công nghệ thông tin và phát triển hệ thống phân phối đa kênh, sản phẩm chế biến sâu của công ty đã có mặt tại hơn 30 tỉnh, thành phố và được xuất khẩu sang 4 nước.

Định hướng trong giai đoạn 2026-2030, Tổng Giám đốc VRG Lê Thanh Hưng xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực xuyên suốt trong chiến lược phát triển của tập đoàn. VRG sẽ tiếp tục thúc đẩy cơ giới hóa, tự động hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và nông nghiệp công nghệ cao.

Cùng với đó, tập đoàn tăng cường liên kết giữa Viện Nghiên cứu Cao su Việt Nam, các đơn vị sản xuất, cơ sở đào tạo và đối tác công nghệ nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ và chuyển giao công nghệ.

Hoài An (tổng hợp)