Hà Nội – ThS.BSNT Lê Thị Mỹ Linh và TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa cho rằng thói quen xem video ngắn liên tục có thể làm người trẻ khó duy trì sự chú ý với những hoạt động cần tập trung lâu như học bài, đọc sách.
Tại một phòng khám tâm thần ở Hà Nội, ThS.BSNT Lê Thị Mỹ Linh, giảng viên Bộ môn Tâm thần và Tâm lý học lâm sàng, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, gần đây tiếp nhận nhiều học sinh, sinh viên đến khám vì khó tập trung học bài. Một số gia đình nghi ngờ con mắc rối loạn tăng động giảm chú ý hoặc gặp vấn đề tâm lý, nhưng khi khai thác thói quen sinh hoạt, bác sĩ nhận thấy các em đều xem video ngắn liên tục nhiều giờ mỗi ngày, kể cả trong giờ tự học.
“Nhiều bạn mô tả cảm giác cầm sách là buồn ngủ nhưng cầm điện thoại là tỉnh táo ngay”, bà Linh cho biết.
Hiện tượng này được mô tả bằng khái niệm “não bỏng ngô” (popcorn brain), do Tiến sĩ David Levy, Đại học Washington, đưa ra từ năm 2011. Đây không phải chẩn đoán y khoa mà là một ẩn dụ về trạng thái chú ý bị phân mảnh, khi suy nghĩ liên tục chuyển từ ý này sang ý khác.
Theo bà Linh, cảm giác trên xuất phát từ sự lệch pha giữa hệ thống tưởng thưởng quen với kích thích nhanh và những hoạt động đòi hỏi nỗ lực nhận thức lâu hơn. Người đã quen xem video ngắn có thể bồn chồn khi phải tập trung 30-45 phút cho một nhiệm vụ như học bài và dễ muốn kiểm tra điện thoại.
Khi phần thưởng đến chỉ sau một cú vuốt
TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Trưởng khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, lý giải mỗi video mới giống một phần thưởng nhỏ, khiến vùng kiểm soát hành vi dần kém hiệu quả hơn. Mỗi video chỉ cần khoảng 7-15 giây để tạo ra một kích thích mới, duy trì chuỗi phần thưởng liên tục.
Sức hút này còn đến từ ba yếu tố: người xem không biết trước nội dung tiếp theo hay hay dở; thuật toán cá nhân hóa liên tục đưa đến nội dung phù hợp sở thích; và chỉ một thao tác vuốt đã có video mới, gần như không có điểm dừng tự nhiên như khi đọc hết một chương sách.
Dù “não bỏng ngô” chưa được công nhận là chẩn đoán y khoa chính thức, những biểu hiện liên quan có thể gồm mất ngủ, lo âu, dễ bùng nổ cảm xúc và khó tập trung. Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp trên 98.299 người trong 71 nghiên cứu cho thấy mức độ sử dụng video ngắn cao liên quan đến suy giảm chú ý và kiềm chế xung động; một nghiên cứu khác ghi nhận sóng theta, vùng điều hòa chú ý, giảm ở người xem video ngắn kéo dài.
Theo TS Nghĩa, một nghiên cứu năm 2025 cho thấy người trưởng thành ngừng dùng internet trên điện thoại trong 14 ngày đã cải thiện tập trung tương đương đảo ngược khoảng 10 năm suy giảm nhận thức do tuổi tác.
Các chuyên gia không cho rằng cần loại bỏ hoàn toàn video ngắn. “Điều quan trọng cần nhấn mạnh, mục tiêu không phải là loại bỏ hoàn toàn video ngắn, mà là lấy lại quyền kiểm soát để việc xem video là một lựa chọn có ý thức, chứ không phải một phản xạ tự động khó cưỡng lại”, ThS.BSNT Lê Thị Mỹ Linh nhấn mạnh.
Nhật Minh (tổng hợp)
