Mối quan hệ giữa Sam Altman và Dario Amodei, hai nhà lãnh đạo từng là đồng nghiệp thân thiết tại OpenAI, đã rạn nứt thành một cuộc cạnh tranh trực tiếp trải dài từ phòng nghiên cứu đến sàn chứng khoán Mỹ. Cuộc đối đầu giữa hai công ty trí tuệ nhân tạo (AI) lớn nhất thế giới phản ánh sự phân hóa sâu sắc về triết lý an toàn và tốc độ thương mại hóa công nghệ.
Cuộc đối đầu giữa OpenAI và Anthropic chính thức leo thang thành một cuộc chiến tổng lực vào tháng 6/2026, khi cả hai cùng âm thầm nộp hồ sơ niêm yết lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) chỉ trong vòng một tuần. Nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ sự chia tách giữa Dario Amodei, người đồng sáng lập Anthropic, và Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI, từ cuối năm 2020 do bất đồng về cách tiếp cận an toàn AI. Diễn biến này đang định hình lại cục diện ngành công nghệ AI toàn cầu, nơi cả hai doanh nghiệp cùng chi phối thị trường với hơn 1,2 tỷ người dùng.
Lý do Dario Amodei rời OpenAI thành lập Anthropic
Dario Amodei gia nhập OpenAI chỉ vài tháng sau khi tổ chức này được thành lập vào năm 2016 và nhanh chóng thăng tiến lên vị trí Phó chủ tịch Nghiên cứu. Những vết rạn nứt đầu tiên xuất hiện từ năm 2019, khi OpenAI chuyển dịch từ mô hình phi lợi nhuận sang cấu trúc “lợi nhuận có giới hạn” (capped-profit) để nhận khoản đầu tư 13 tỷ USD từ Microsoft. Theo Dario Amodei, sự thay đổi này khiến nghiên cứu an toàn AI bị xem như một bước phụ thêm vào sau khi sản phẩm đã thương mại hóa, thay vì được tích hợp từ đầu.
Ba vấn đề cốt lõi dẫn đến sự ra đi của Dario Amodei và nhóm cộng sự gồm: mâu thuẫn về an toàn AI, khác biệt triết lý về quy luật mở rộng quy mô mô hình (scaling laws) và phong cách lãnh đạo của Sam Altman. Daniela Amodei, em gái của Dario và từng giữ chức Phó chủ tịch An toàn và Chính sách tại OpenAI, cùng chia sẻ quan điểm rằng việc phát triển trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) cần một cấu trúc tổ chức khác biệt. Dario Amodei khẳng định ông coi mối liên kết giữa OpenAI và Microsoft là một giao dịch “bán linh hồn”, lo ngại các công nghệ mạnh sẽ được tung ra thị trường trước khi kiểm tra an toàn đầy đủ.
Ngày 29/12/2020, Dario Amodei cùng Daniela Amodei và khoảng một tá nhà nghiên cứu chính thức rời OpenAI, sau khi nhận thấy tầm nhìn về việc mở rộng quy mô mô hình – vốn được minh chứng từ GPT-2 năm 2019 – không được ban lãnh đạo OpenAI chấp nhận hoàn toàn. Đầu năm 2021, nhóm này thành lập Anthropic tại San Francisco dưới cấu trúc “Công ty lợi ích công cộng” (Public Benefit Corporation), ràng buộc pháp lý giữa mục tiêu lợi nhuận và tác động xã hội.
Sam Altman và Dario Amodei đối đầu trực diện
Căng thẳng giữa Sam Altman và Dario Amodei không chỉ dừng ở các báo cáo tài chính mà còn bùng nổ thành những màn đối đầu trực diện tại các sự kiện công nghệ lớn. Một trong những khoảnh khắc gây xôn xao dư luận nhất diễn ra tại Hội nghị thượng đỉnh về Tác động của trí tuệ nhân tạo (AI Impact Summit 2026) ở New Delhi, Ấn Độ, vào tháng 2/2026, khi hai người cố tình tránh bắt tay dù đứng cạnh nhau trên sân khấu cùng Thủ tướng Narendra Modi và lãnh đạo Sundar Pichai của Google. Sam Altman sau đó nói rằng ông “không chắc chắn về những gì phải làm trên sân khấu”, song nhiều nhà quan sát đánh giá đây là tín hiệu rõ ràng về sự rạn nứt khó hòa giải.
Cuộc chiến quảng cáo cũng leo thang dữ dội trong năm 2026. Đầu năm, Anthropic chi hàng triệu USD cho chiến dịch quảng cáo tại trận chung kết Super Bowl nhằm chế giễu kế hoạch đưa quảng cáo vào ChatGPT thông qua dịch vụ ChatGPT Go của OpenAI, khiến Sam Altman đáp trả trên mạng xã hội X, gọi chiến dịch của Anthropic là “gây hiểu lầm”. Đến tháng 3/2026, Dario Amodei tiếp tục lên án Sam Altman vì cho rằng lãnh đạo OpenAI lợi dụng tranh chấp giữa Anthropic và Lầu Năm Góc để thu lợi, đồng thời cáo buộc những phát ngôn “nói dối trắng trợn”.
Mâu thuẫn về hợp đồng quốc phòng bắt nguồn từ việc Bộ Quốc phòng Mỹ đưa Anthropic vào danh sách rủi ro chuỗi cung ứng, sau khi công ty từ chối cho phép quân đội sử dụng mô hình Claude cho hoạt động giám sát hàng loạt và vũ khí tự hành. Trong khi Anthropic giữ nguyên tắc đạo đức nêu trên, OpenAI nhanh chóng ký các thỏa thuận với Lầu Năm Góc mà không kèm ràng buộc tương tự. Anastasios Angelopoulos, Giám đốc điều hành công ty xếp hạng AI Arena, nhận xét đây là một “cuộc chiến tổng lực”, khi mỗi lần Anthropic ra mắt mô hình mới, thị trường lập tức kỳ vọng OpenAI có đòn đáp trả tương xứng.
OpenAI, Anthropic chạy đua nộp hồ sơ IPO
Năm 2026 đánh dấu cột mốc khi hai “kỳ lân” AI lớn nhất thế giới cùng tiến ra thị trường đại chúng. Anthropic chiếm lợi thế dẫn đầu về thời gian khi bí mật nộp hồ sơ IPO (mẫu S-1) lên SEC vào ngày 1/6/2026, hướng tới niêm yết chính thức trên sàn Nasdaq hoặc NYSE ngay trong tháng 10/2026. Chỉ một tuần sau, vào ngày 8/6/2026, OpenAI cũng thông báo đã bí mật nộp hồ sơ IPO lên SEC – động thái được xem là nỗ lực giành lại quyền kiểm soát câu chuyện thị trường từ Anthropic, dù trước đó Sam Altman từng tuyên bố không quá tập trung vào thời điểm niêm yết. OpenAI dự kiến hoàn tất việc lên sàn sớm nhất vào tháng 9 hoặc muộn nhất trong quý IV/2026.
Cuộc đua IPO diễn ra trong bối cảnh định giá đạt mức chưa từng có. Anthropic nộp hồ sơ ngay sau khi kết thúc vòng gọi vốn Series H-1 trị giá 65 tỷ USD (khoảng 1,71 triệu tỷ đồng) vào tháng 5/2026, đưa định giá công ty lên 965 tỷ USD (khoảng 25,38 triệu tỷ đồng), tăng mạnh so với các vòng gọi vốn trước đó. Trong khi đó, OpenAI đã đóng vòng huy động vốn 122 tỷ USD (khoảng 3,21 triệu tỷ đồng) – lớn nhất lịch sử Thung lũng Silicon – vào ngày 31/3/2026, đưa định giá hãng lên 852 tỷ USD (khoảng 22,41 triệu tỷ đồng). Cả hai công ty đều đang nỗ lực vượt mốc 1.000 tỷ USD tại thời điểm niêm yết chính thức, giữa lúc giới phân tích cảnh báo việc nhiều công ty công nghệ lớn cùng lên sàn trong năm 2026 có thể gây phân tán nguồn vốn trên thị trường tài chính toàn cầu.
Tăng trưởng người dùng Claude là lực đẩy cho cuộc đua định giá
Sức nặng định giá mà cả hai công ty mang ra thị trường IPO gắn liền với cuộc đua giành người dùng đang diễn ra song song. OpenAI vẫn giữ vị thế thống trị về quy mô tuyệt đối khi ChatGPT cán mốc 1 tỷ người dùng hoạt động hàng tháng vào tháng 5/2026, trở thành ứng dụng đạt cột mốc này nhanh nhất lịch sử với 3,5 năm kể từ khi ra mắt tháng 11/2022. Tuy nhiên, thị phần của ChatGPT lần đầu tiên rơi xuống dưới 50%, đạt 46,4% vào cuối tháng 5/2026, giảm mạnh so với mức 81% của hai năm trước đó.
Ngược lại, Claude của Anthropic có quy mô nhỏ hơn với khoảng 245 triệu người dùng hàng tháng, chiếm 10,3% thị phần, nhưng tăng trưởng 640% so với cùng kỳ năm trước – vượt xa mức tăng 62% của ChatGPT. Dữ liệu từ Sensor Tower cho thấy doanh thu trên mỗi người dùng (ARPU) của Claude đạt 2,76 USD (khoảng 72.600 đồng), cao hơn mức 1,74 USD (khoảng 45.800 đồng) của ChatGPT, trong khi tỷ lệ người dùng trả phí của Claude dẫn đầu thị trường với 13%. Trong phân khúc doanh nghiệp, theo báo cáo Ramp AI Index tháng 5/2026 dựa trên dữ liệu thanh toán của hơn 50.000 doanh nghiệp Mỹ, thị phần chi tiêu cho AI của Claude đạt 34,4%, vượt mức 32,3% của ChatGPT, phần lớn nhờ Claude Code – sản phẩm đạt doanh thu 1 tỷ USD (khoảng 26.300 tỷ đồng) chỉ trong 6 tháng và chiếm 54% thị trường lập trình doanh nghiệp.
Sự dịch chuyển này không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở lòng tin: việc OpenAI ký thỏa thuận triển khai mô hình trên mạng bảo mật của Lầu Năm Góc vào tháng 2/2026 từng gây ra làn sóng gỡ cài đặt ChatGPT tăng vọt 295% chỉ trong một ngày. Anastasios Angelopoulos nhận định, trong khi ChatGPT theo đuổi hệ sinh thái “tất cả trong một” cho người tiêu dùng đại chúng, Claude đang củng cố vị thế công cụ chuyên biệt cho kỹ sư và doanh nghiệp đòi hỏi tiêu chuẩn an toàn cao nhất – chính là lợi thế mà Anthropic mang theo khi bước vào cuộc đua IPO với OpenAI.
Sen Vàng (tổng hợp)
