MỸ — Alphabet, công ty mẹ của Google, thông qua chương trình Debug vừa nộp hồ sơ lên Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), đề xuất thả 32 triệu muỗi đực mang vi khuẩn Wolbachia tại California và Florida nhằm kiểm soát quần thể muỗi truyền bệnh. Giải pháp sinh học này được xem là một hướng thay thế cho các biện pháp sử dụng thuốc trừ sâu hóa học đang giảm hiệu quả.
Hồ sơ được nộp vào tháng 5/2026, nhắm vào hai loài muỗi nguy hiểm là Culex quinquefasciatus và Aedes aegypti — vật chủ trung gian lây truyền virus Tây sông Nile, Zika, sốt xuất huyết và viêm não St. Louis.
Theo kế hoạch, 16 triệu muỗi đực sẽ được thả tại Florida trong năm đầu và 16 triệu con tại California vào năm thứ hai. EPA đang trong giai đoạn tiếp nhận ý kiến công chúng, dự kiến ban hành quyết định cuối cùng sau ngày 5/6/2026.
Cơ chế tự diệt quần thể không cần hóa chất
Muỗi đực mang vi khuẩn Wolbachia khi giao phối với muỗi cái hoang dã sẽ khiến toàn bộ trứng không thể nở thành ấu trùng — cơ chế được gọi là bất tương hợp tế bào chất. Vì muỗi đực không hút máu và không truyền bệnh, phương pháp này không đặt ra rủi ro lây nhiễm trực tiếp cho người.
Để ngăn nguy cơ muỗi cái lọt ra môi trường, hệ thống của Debug kết hợp trí tuệ nhân tạo, thị giác máy tính và robot cảm biến để phân loại giới tính côn trùng ở quy mô công nghiệp với độ chính xác gần như tuyệt đối. Đây là điểm khác biệt then chốt so với các thử nghiệm muỗi biến đổi gene từng gây tranh cãi trước đó — phương pháp Wolbachia không can thiệp vào bộ gene của côn trùng.
Làn sóng phản đối từ giới lập pháp và tổ chức môi trường
Dự án lập tức vấp phải phản ứng gay gắt từ nhiều phía. Hạ nghị sĩ Tim Burchett của bang Tennessee cảnh báo nguy cơ phá vỡ cân bằng sinh thái, dẫn chiếu bài học từ các loài sinh vật ngoại lai từng gây thảm họa môi trường tại Mỹ.
Mặc dù phương pháp này hoàn toàn dựa vào tự nhiên mà không dùng đến công nghệ biến đổi gene, trên mạng xã hội X, nhiều người dùng vẫn bày tỏ sự hoài nghi đối với việc để một gã khổng lồ công nghệ can thiệp vào hệ sinh thái xung quanh nhà ở của họ. Trên mạng xã hội X, nhiều người dùng đặt câu hỏi về quyền hạn của một tập đoàn tư nhân trong việc can thiệp hệ sinh thái tự nhiên ở quy mô lớn.
Debug Program trực thuộc Alphabet — công ty mẹ của Google — hoạt động từ nhiều năm trong lĩnh vực kiểm soát côn trùng trung gian truyền bệnh. Kế hoạch này không phải là bước đi đầu tiên tại Mỹ.
Trước đó, thông qua dự án thực địa tại Fresno, California từ năm 2017, Debug đã thành công triệt tiêu tới 95% lượng muỗi vằn hoang dã tại khu vực thử nghiệm. Đề xuất lần này đánh dấu bước mở rộng quy mô khổng lồ chưa từng có để ứng dụng công nghệ này trên bình diện rộng lớn hơn.
Thanh Hy
