Phân tích hơn 740.000 giờ hội thoại công khai cho thấy nhiều người trẻ đang vô thức lặp lại lối diễn đạt đặc trưng của các mô hình ngôn ngữ lớn. Đây là kết quả nghiên cứu song song của Viện Phát triển Con người Max Planck (Đức) và Đại học Nam California (Mỹ).
Dữ liệu được trích xuất từ hơn 360.000 bài thuyết trình trên YouTube và hơn 700.000 số podcast tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Nhóm nghiên cứu Max Planck cho biết các từ như “nhấn mạnh”, “củng cố” hay “đột phá” — vốn là đặc trưng của mô hình ngôn ngữ lớn — đang xuất hiện với tần suất bất thường trong lời nói của người dùng phổ thông.
Hiện tượng này diễn ra chỉ vài năm sau khi ChatGPT được phổ biến rộng rãi trên toàn cầu.
Ngôn ngữ chuẩn hóa của AI dần thay thế văn phong cá nhân
Bổ sung cho phát hiện trên, nghiên cứu của Đại học Nam California đánh giá dữ liệu từ các bài báo khoa học, tin tức và mạng xã hội. Giáo sư Morteza Dehghani, người phụ trách nghiên cứu, nhấn mạnh nhiều người mặc nhiên xem lối viết chuẩn hóa của AI là biểu hiện của sự chuyên nghiệp, từ đó tự điều chỉnh cách viết để giống máy móc hơn.
Trước khi ChatGPT và các chatbot AI phổ biến, sự khác biệt trong cách hành văn giữa các cá nhân, vùng miền và lĩnh vực chuyên môn vốn được xem là đặc điểm tự nhiên của ngôn ngữ. Giới nghiên cứu nhận định việc hàng triệu người cùng lúc tiếp thu một bộ từ vựng và cấu trúc câu giống nhau có thể làm suy giảm khả năng tư duy phản biện, đặc biệt ở nhóm thanh thiếu niên đang trong giai đoạn hình thành phong cách biểu đạt.
Giới trẻ Việt Nam lệ thuộc AI, chuyên gia đề xuất hướng khắc phục
Tại Việt Nam, giới chuyên môn cho hay sự lệ thuộc vào chatbot bắt nguồn từ áp lực học tập, kỳ vọng xã hội và nhu cầu xử lý công việc nhanh. Tình trạng thiếu kỹ năng quản lý thời gian khiến không ít sinh viên xem AI như giải pháp tức thời cho mọi bài tập. Một số người trẻ khác tìm đến chatbot như kênh giải tỏa cảm xúc vì không phải lo bị đánh giá.
TS Nguyễn Gia Hy, giảng viên Đại học Swinburne, nhấn mạnh người dùng cần chủ động kiểm chứng thông tin, phản biện nội dung do AI tạo ra và viết lại theo văn phong riêng thay vì sao chép nguyên văn. Duy trì thói quen đọc sách và viết nhật ký cũng được xem là cách bảo vệ bản sắc ngôn ngữ cá nhân.
ThS Lê Thế Hanh, giảng viên Đại học Đại Nam, cho rằng giới trẻ nên tham gia nhiều hơn vào hoạt động thực tế như du lịch, làm từ thiện hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý khi cần kết nối, thay vì chỉ giao tiếp qua chatbot.
Thiện Tâm (tổng hợp)
