Đồng Nai — Thu nhập bình quân hơn 421.000 đồng bào dân tộc thiểu số đạt trên 42 triệu đồng năm 2024, tăng gần 50% so với mức 28–30 triệu đồng năm 2020, trong khi hơn 4.100 hộ nghèo thoát nghèo — vượt gấp đôi chỉ tiêu Trung ương giao. Kết quả này được ghi nhận trên nền tảng 65 công trình thiết yếu, hơn 136.800 lượt người được hỗ trợ bảo hiểm y tế và hơn 6.600 tỷ đồng vốn đầu tư dự kiến tiếp tục huy động cho giai đoạn 2026–2030.
Theo số liệu tổng kết giai đoạn 2021–2024, tỉnh Đồng Nai — hình thành sau khi hợp nhất với Bình Phước từ ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội — hiện có 421.090 người thuộc 37 thành phần dân tộc thiểu số sinh sống tập trung tại 49 xã vùng dân tộc và miền núi khó khăn trong tổng dân số gần 4,5 triệu người toàn tỉnh. Đến cuối năm 2025, số hộ nghèo dân tộc thiểu số còn 865 hộ, chiếm 17,91% tổng số hộ nghèo toàn tỉnh — giảm mạnh so với giai đoạn đầu thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia. Với bộ chính sách thống nhất dự kiến ban hành chậm nhất vào quý I/2026, tỉnh đặt mục tiêu tiếp tục kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số về mức một con số trước năm 2030.
Mô hình sinh kế thực chất giúp hơn 4.100 hộ nghèo dân tộc thiểu số thoát nghèo
Thay vì hỗ trợ tiền mặt hay hiện vật, tỉnh Đồng Nai chuyển sang mô hình đào tạo nghề ngắn hạn tại chỗ kết hợp tín dụng chính sách ưu đãi và xây dựng hợp tác xã theo chuỗi giá trị gắn với thị trường. Mô hình này được triển khai song song ở cả địa bàn Đồng Nai cũ lẫn địa bàn Bình Phước cũ sau hợp nhất, đảm bảo tính liên tục và không gián đoạn hỗ trợ cho người dân. Kế hoạch số 106/KH-UBND của UBND tỉnh hỗ trợ vốn vay giải quyết việc làm, đào tạo nghề theo nhu cầu thị trường và xây dựng mô hình sản xuất liên kết chuỗi giá trị cho thanh niên dân tộc thiểu số.
Tại xã Đak Nhau, mô hình bò giống luân chuyển giúp chị Điểu Thị Hồng nhân đàn từ 4 con lên 11 con chỉ sau hơn hai năm tham gia. Tại xã Thiện Hưng, bà Hoàng Thị Khôi kết hợp nuôi dê, trồng hồ tiêu và nuôi ong lấy mật từ vốn tín dụng chính sách, đạt thu nhập hơn 150 triệu đồng mỗi năm. Những câu chuyện cá nhân này phản ánh hướng tiếp cận “trao cần câu” mà tỉnh nhân rộng trên diện rộng trong giai đoạn 2021–2025.
Các sản phẩm điều hữu cơ, mật ong rừng và thổ cẩm truyền thống đang được đưa vào chuỗi giá trị có liên kết thị trường. Tại xã Tà Lài, Tổ Hợp tác du lịch cộng đồng do chị Ká Tuyền điều phối đã ứng dụng thương mại điện tử để tiếp cận du khách quốc tế, tạo việc làm cho 30 lao động tại chỗ và đón hơn 1.000 lượt khách mỗi năm. Ấp Mười Mẫu ở xã Hưng Phước — từng là vùng trắng về điện, đường, trường, trạm — nay trở thành ấp đầu tiên không còn hộ nghèo hay cận nghèo trong toàn tỉnh sau khi 100% hạ tầng thiết yếu hoàn thiện.
Hỗ trợ nhà ở và hạ tầng vùng đồng bào dân tộc thiểu số Đồng Nai
Năm 2025, 195 hộ dân tộc thiểu số khó khăn có nhà mới hoặc được sửa chữa, gồm 118 căn xây mới và 77 căn sửa chữa — chương trình xóa nhà tạm của Chính phủ được tỉnh Đồng Nai thực hiện vượt tiến độ. Tại xã Bù Gia Mập, 10 hộ nghèo đón Tết trong những căn nhà kiên cố trị giá hơn 100 triệu đồng mỗi căn từ nguồn tài trợ cộng đồng, trong đó có gia đình chị Điểu Thị Út ở thôn Bù Dốt và chị Thị Ngơi ở thôn Thác Dài.
Về hạ tầng giao thông, 100% xã vùng dân tộc thiểu số có đường ô tô đến trung tâm được nhựa hóa hoặc bê tông hóa; toàn bộ thôn có đường trục chính cứng hóa. Tỷ lệ hộ sử dụng điện lưới quốc gia đạt 99,7%. Trong giai đoạn 2021–2025, 65 công trình thiết yếu về đường, điện và trạm y tế được đầu tư đồng bộ, kéo gần khoảng cách phát triển giữa vùng sâu và trung tâm tỉnh.
Về y tế, từ tháng 1/2022 đến tháng 6/2024, hơn 136.800 lượt người dân tộc thiểu số được hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế với tổng kinh phí hơn 40,5 tỷ đồng. Tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế vùng dân tộc thiểu số hiện đạt trên 84%; tỉnh đặt mục tiêu nâng lên 95% vào cuối năm 2025. Tại xã Phước Sơn, hơn 15.000 thẻ bảo hiểm y tế miễn phí đã được cấp trực tiếp, giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho các hộ khó khăn. 100% xã vùng dân tộc thiểu số có trạm y tế đạt chuẩn với đội ngũ y bác sĩ luân chuyển thường xuyên từ tuyến trên; trạm y tế xã Lộc Quang và xã Trị An trang bị máy siêu âm, triển khai châm cứu và y học cổ truyền tại chỗ.
Giáo dục và bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số đạt chỉ tiêu cao
Các chỉ số giáo dục vùng dân tộc thiểu số tỉnh Đồng Nai duy trì ở mức cao: 99,5% trẻ 5 tuổi đến trường mẫu giáo; hơn 99% hoàn thành tiểu học; 98% theo học trung học cơ sở. Tỉnh ưu tiên hơn 1.000 tỷ đồng kiên cố hóa trường lớp tại 8 xã biên giới, hướng đến 80% trường học đạt chuẩn quốc gia vào năm 2030.
Từ ngày 1/1/2026, theo Nghị quyết số 45/2025/NQ-HĐND, sinh viên dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo được hỗ trợ 1,5 triệu đồng/tháng; sinh viên thường trú vùng đặc biệt khó khăn được hỗ trợ 1,2 triệu đồng/tháng — tối đa 10 tháng mỗi năm. Sinh viên đạt loại xuất sắc nhận thêm 7 triệu đồng/năm tiền khen thưởng, loại giỏi 6 triệu đồng/năm. Đặc biệt, chính sách hỗ trợ tiếp tục đến hết khóa học dù hộ gia đình đã thoát nghèo — điều chưa từng có trong các giai đoạn trước.
Về văn hóa, toàn tỉnh bảo tồn 152 lễ hội truyền thống; Lễ hội Sayangva của người Chơ Ro và Lễ hội Chùa Ông đã được lập hồ sơ đề nghị vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. 15 nhà văn hóa dân tộc tại 6 địa bàn duy trì sinh hoạt cộng đồng thường xuyên; 98% gia đình dân tộc thiểu số đạt chuẩn gia đình văn hóa. Năm 2025, 154 cá nhân được công nhận là Người có uy tín, trong đó 60 người là đảng viên; từ ngày 1/1/2026, theo Nghị quyết số 44/2025/NQ-HĐND, mỗi Người có uy tín nhận hỗ trợ 800.000 đồng/tháng, được cấp thẻ bảo hiểm y tế hằng năm và hỗ trợ điều trị ốm đau lên đến 3 triệu đồng/năm. Tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập và Khu bảo tồn văn hóa sóc Bom Bo, đồng bào S’tiêng và M’nông trực tiếp làm hướng dẫn viên du lịch và biểu diễn cồng chiêng, tạo nguồn thu nhập ổn định gắn liền với bảo tồn bản sắc.
Thống nhất chính sách và chuyển đổi số sau hợp nhất tỉnh Đồng Nai
Thách thức lớn nhất khi hợp nhất Đồng Nai và Bình Phước là hai hệ thống chính sách đặc thù tồn tại song song trên cùng một địa bàn. Hội đồng nhân dân (HĐND) tỉnh Đồng Nai quyết nghị giữ nguyên các chế độ đặc thù của từng địa phương cũ theo khu vực hành chính, đảm bảo không có người dân nào bị gián đoạn quyền lợi trong thời gian chuyển tiếp. HĐND tỉnh khóa X tại kỳ họp cuối năm 2025 thông qua Nghị quyết số 32/2025/NQ-HĐND, cụ thể hóa Luật Đất đai 2024 và cho phép cá nhân dân tộc thiểu số nghèo được miễn hoặc giảm tiền sử dụng đất khi giao đất ở lần đầu. Bộ chính sách mới thống nhất toàn địa bàn dự kiến được ban hành chậm nhất vào quý I/2026.
Tại xã Bù Đăng và xã Đak Nhau, các tổ công tác lưu động về tận cơ sở giải quyết thủ tục hành chính, hỗ trợ người dân cập nhật VNeID và xử lý kiến nghị đất đai. Mô hình “Một cửa di động” đưa dịch vụ công — làm căn cước công dân, đăng ký bảo hiểm y tế — về thẳng thôn ấp, rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền và người dân vùng sâu vùng xa.
Chiến lược hạ tầng số giai đoạn 2025–2030 đặt mục tiêu mỗi hộ gia đình miền núi có ít nhất một kết nối internet vạn vật. Phong trào “Bình dân học vụ số” phổ cập kỹ năng sử dụng tài khoản định danh điện tử, chữ ký số và thanh toán không dùng tiền mặt; tháng 10/2025, hơn 1.100 người dân tộc thiểu số tham gia hội nghị nâng cao nhận thức về ứng dụng công nghệ trong đời sống và sản xuất. Theo Kế hoạch số 106/KH-UBND, tỉnh Đồng Nai đặt mục tiêu 100% xã vùng dân tộc và miền núi có kết nối cáp quang tốc độ cao vào năm 2027 — nền tảng để đồng bào dân tộc thiểu số tham gia kinh tế số và tiếp tục nâng thu nhập trong thập kỷ tới.
Nhật Minh
