Hơn 500 gốc bưởi đường lá cam trồng hữu cơ, món gà hấp bưởi vào Top 100 đặc sản quốc gia, và chủ nhân là người nông từng gọi là “Năm gàn” — câu chuyện của khu du lịch sinh thái làng bưởi Năm Huệ ở phường Tân Triều, thành phố Đồng Nai, đủ sức giữ chân bất kỳ ai muốn từ phố trở về vườn.
Khu du lịch sinh thái làng bưởi Năm Huệ, do ông Huỳnh Đức Huệ sáng lập từ cuối năm 2001, tọa lạc tại phường Tân Triều, thành phố Đồng Nai, cách trung tâm thành phố Biên Hòa khoảng 10 km. Nơi đây rộng gần 2 ha, trong đó 1,5 ha là vườn bưởi hữu cơ với khoảng 500 gốc bưởi đường lá cam đặc sản — loại kết quả đã được Cục hữu trí tuệ cấp chỉ dẫn địa lý số 00031 vào ngày 14/11/2012. Từ một nhà vườn lẻ lẻ không ai biết đến, Năm Huệ đã trở thành điểm đến mà hàng ngàn du khách tìm về mỗi tuần.
Cù lao 300 năm và hai nhánh bưởi từ Brazil
Ít ai biết rằng chuyện bưởi Tân Triều bắt đầu từ một vị cha xứ, không phải từ một nông dân.
Cù lao Tân Triều được bao bọc bởi dòng sông Đồng Nai, có bề dầy hình thành hơn 300 năm. Tên “Tân Triều” — nghĩa là “triều đình mới” — được vua Nguyễn Ánh đặt trong một lần thoát nạn quân Tây Sơn vào thế kỷ 18.
Mãi đến năm 1869, khi nhà thờ Tân Triều được xây dựng, một vị cha xứ mang về hai nhánh bưởi có nguồn gốc từ Brazil để trồng thử trước sân. Hai giống đó là bưởi đường lá cam và bưởi đường cao núm (còn gọi là bưởi đường da láng). Đất phù sa màu mỡ của cù lao nuôi cây lớn nhanh, trái ngọt — người dân xin nhánh về nhân tăng dần.
Đến năm 1952, một trận lũ lịch sử quét qua cù lao, xóa sạch các vườn trầu vốn là sinh kế bao đời. Người dân không còn lựa chọn nào khác ngoài chuyển sang trồng bưởi.
Ngày nay, tổng diện tích cù lao Tân Triều vào khoảng 1.800 ha, trong đó khu chuyên canh bưởi sử dụng khoảng 300 ha. Riêng địa bàn phường Tân Triều có 324 hộ canh tác trên gần 395 ha, với 70% là giống bưởi đường lá cam. Quả bưởi đường lá cam trưởng thành nặng từ 696,57g đến 1.383,33g, vị ngọt thanh mát. Giống bưởi ổi nhỏ hơn, nặng từ 613,97g đến 754,73g và mùi thơm trái ổi.
Ông “Năm gàn” và hành động từ phố về vườn
Ông Huỳnh Đức Huệ (Năm Huệ) là người thuộc thế hệ thứ 6 sinh ra trên đất cù lao.
Ông từng khởi nghiệp bằng cơ sở xay lúa gạo. Rồi năm 1981, với quyết tâm nuôi 5 người con ăn học đại học, ông rời quê lên Biên Hòa mở cửa hàng kinh doanh xe gắn máy. Công việc phát đạt. Nhưng cuối những năm 1990, khi thị trường xe thay đổi, ông quay đầu về cù lao trồng bưởi. Trong xóm gọi ông là “Năm gàn”.
Cái gàn của Năm Huệ không phải ở phòng trồng bưởi – mà ở chỗ ông tự động xách giỏ bưởi đi chào hàng tại các siêu thị lớn ở TP.HCM, rồi phát hiện sản phẩm của mình được làm giả trên thị trường. Nỗi lo trở về cuối cùng ông mở cửa khu vườn vào cuối năm 2001, cho du khách vào tận nơi hái trái và thưởng thức tại vườn – cắt hoàn toàn chu kỳ thương lái ép giá.
Từ năm 2002, ông mày mò công thức rượu bưởi, đối mặt hàng chục mẻ men thất bại trước khi đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ thành công vào năm 2004.
Đến nay, mỗi dịp Tết, sản phẩm rượu bưởi đạt hơn 8.000 lít nhưng vẫn chưa đủ cung. Nhiều lần nhận được lời đề nghị xuất khẩu quả và rượu bưởi với số lượng cả container, ông Năm Huệ đều từ chối. Lý do đơn giản: mở rộng quy mô sẽ phải thu gom bưởi từ nơi khác, mất đi tính nguyên bản của bưởi đường lá cam trồng trên đất phù sa Tân Triều.
Những nỗ lực của ông được đồng hành bởi Sở Công Thương và Trung tâm Khuyến nông Tỉnh Đồng Nai qua các hội chợ triển lãm trong và ngoài nước.
Trải nghiệm tại khu du lịch làng bưởi Năm Huệ Tân Triều
Vào cổng miễn phí. Không cần mua vé.
Đây là điều khiến nhiều du khách bất ngờ khi đặt chân đến khu du lịch sinh thái Năm Huệ. Trên diện tích gần 2 ha, khách du lịch được tự do nằm võng dưới những tán bưởi xanh mát, chèo thuyền trên kênh rạch, chụp ảnh cùng mô hình trái bưởi khổng lồ. Không cần lịch trình cứng và lời nhắc nhở hướng dẫn.
Trước ngày 8/1/2024, điểm nhấn lớn nhất là chuỗi món ăn chế biến từ bưởi – mà nổi bật là món gà hấp bưởi (hay còn gọi là gà chui vỏ bưởi). Công thức chế biến: chọn bưởi đường lá cam vừa chín tới, cắt 1/3 phần đầu, lấy ruột ra. Gà nặng từ 1 đến 1,5 kg được tẩm ướp gia vị kỹ lưỡng, cho vào lớp vỏ bưởi rỗng rồi hấp thủy khoảng 30 đến 35 phút. Tổng thời gian chế biến khoảng 45 phút — Tinh dầu từ vỏ bưởi thấm vào thịt gà tạo hương thơm đặc trưng. Cùng với đó là gỏi bưởi tép bạc, lươn nướng lá bưởi, ốc hấp bưởi, nem bưởi, chè bưởi — một thực đơn khiến nhiều người nhớ mãi.
(Ảnh: Đồng Nai Mới)
Năm 2022, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam chính thức vinh danh bưởi Tân Triều và món gà hấp bưởi vào Top 100 món ăn và đặc sản quà tặng quốc gia. Trước đó, năm 2013, cơ sở đã nhận được danh hiệu điểm ấn tượng Top 100 và thương hiệu du lịch văn hóa Top 10 do Liên hiệp các hiệp hội UNESCO Việt Nam trao tặng.
Từ ngày 1/8/2024, khu vực bếp tạm dừng phục vụ đồ ăn. Khách vẫn được đón miễn phí khi đến thăm vườn.
Một điều đáng mua về: rượu bưởi Năm Huệ lên men tự nhiên nhiều tháng, nồng độ cồn từ 15 đến 19 độ, vị mát và thơm nồng.
Đường đến làng bưởi Năm Huệ và những điều cần biết trước khi đi
Từ TP.HCM, trình bày không quá phức tạp cho cả ô tô hỗn hợp.
Xuất phát từ nội thành, đi thẳng đại lộ Phạm Văn Đồng, qua cầu vượt Linh Xuân (Thủ Đức) vào Quốc lộ 1K, chạy thẳng qua cầu Hóa An, Trái vào đường Huỳnh Văn Nghệ khoảng 5 km. Đến ngã ba Bến Cá, Phóng trái vào Hương Lộ 9, đi thêm khoảng 70m qua cầu Tân Triều là đến.
Khoảng cách từ trung tâm Biên Hòa: từ 3 km đến 10 km tùy hướng tiếp theo.
Vé vào cổng: miễn phí.
Mua quà: rượu bưởi, bưởi đường lá cam tươi.
Thời điểm đẹp nhất để đến: mùa bưởi chín, khi vườn ngát hương và trái vàng rực rỡ dưới nắng cù lao.
Bưởi Tân Triều — di sản phù sa và bài học giữ gốc giống
Điều ít người để ý: hơn 150 năm kể từ khi hai nhánh bưởi Brazil đặt chân xuống đất cù lao, người Tân Triều chưa một lần bỏ giống.
Qua trận lụt năm 1952 xóa sạch vườn trầu, qua những năm tháng rớt giá không ai mua, qua cơn sốt đất đô thị hóa vùng ven Biên Hòa — người dân nơi đây vẫn giữ nguyên giống bưởi đường lá cam trên vùng đất phù sa màu mỡ. Không phải vì không có đơn vị lựa chọn, mà vì họ hiểu rằng đất phù sa sông Đồng Nai là thứ không thể sao chép hay di chuyển.
Ông Năm Huệ cũng hiểu điều đó theo cách riêng của mình. Khi từ chối những đơn hàng xuất khẩu số lượng lớn, ông không chỉ từ chối lợi nhuận mà còn lựa chọn giữ lại bản sắc của vùng bưởi Tân Triều. Giữa xu hướng mở rộng quy mô để chạy theo thị trường, ông vẫn kiên định với cách làm nguyên bản, để khu du lịch sinh thái vườn bưởi Năm Huệ giữ được nét riêng khó nơi nào có được: vị ngọt của trái bưởi vừa hái trên mảnh đất cù lao đã nuôi lớn nhiều thế hệ gia đình ông.
Cái “gàn” của ông Năm Huệ năm xưa, hoá ra lại là tầm nhìn.
Câu hỏi thường gặp
1. Bưởi Tân Triều được cấp chỉ dẫn địa lý vào năm nào?
Sản phẩm bưởi Tân Triều được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00031 vào ngày 14/11/2012, qua đó khẳng định giá trị đặc sản và nguồn gốc vùng trồng của giống bưởi đường lá cam tại cù lao Tân Triều.
2. Khu du lịch vườn bưởi Năm Huệ hiện còn phục vụ ăn uống không?
Từ ngày 8/1/2024, khu du lịch sinh thái Năm Huệ tạm ngừng phục vụ các dịch vụ ăn uống. Tuy nhiên, du khách vẫn được vào tham quan vườn miễn phí và tự do trải nghiệm không gian miệt vườn.
3. Món gà hấp bưởi Tân Triều có gì đặc biệt?
Món gà hấp bưởi được chế biến từ gà nặng khoảng 1 đến 1,5 kg, tẩm ướp gia vị rồi đặt vào bên trong vỏ bưởi đường lá cam đã được làm sạch, sau đó hấp cách thủy từ 30 đến 35 phút. Tinh dầu từ vỏ bưởi thấm vào thịt gà tạo nên hương thơm đặc trưng. Năm 2022, món ăn này được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam vinh danh trong Top 100 món ăn và đặc sản quà tặng quốc gia.
4. Rượu bưởi Năm Huệ có nồng độ bao nhiêu và giá bán thế nào?
Rượu bưởi Năm Huệ được ủ lên men tự nhiên, nồng độ cồn từ 15 đến 19 độ. Giá bán: bình 450 ml từ 100.000 đến 150.000 đồng; bình 750 ml từ 200.000 đến 250.000 đồng. Rượu vệ sinh trong bình gốm thủ công hình trái bưởi — thường được chọn làm quà biếu.
5. Di chuyển từ TP.HCM đến vườn bưởi Tân Triều mất bao lâu?
Từ trung tâm TP.HCM, du khách có thể đi theo tuyến Phạm Văn Đồng – cầu vượt Linh Xuân – Quốc lộ 1K – cầu Hóa An – đường Huỳnh Văn Nghệ – ngã ba Bến Cá – Hương lộ 9 – cầu Tân Triều để đến vườn bưởi Năm Huệ. Thời gian di chuyển thường dưới 1,5 giờ, tùy tình hình giao thông.
Hương Liên
