Nhiều gia đình lao động nghèo tại New Delhi phải đưa con nhỏ ra ngủ ngoài đường hoặc sân trống giữa đêm vì nhiệt độ trong các căn phòng mái tôn quá ngột ngạt. Đó là một trong những hình ảnh cho thấy đợt nắng nóng kéo dài tại Ấn Độ đang gây áp lực lớn lên sức khỏe người dân và hạ tầng đô thị trong mùa hè 2026.
Từ những tháng đầu năm 2026, nhiều khu vực tại Ấn Độ ghi nhận nền nhiệt tăng sớm và kéo dài bất thường. Các đợt sóng nhiệt cuối tháng 5 nhiều khu vực ghi nhận nhiệt độ xấp xỉ hoặc vượt ngưỡng 45–49°C, trong khi một số khu vực ở New Delhi ghi nhận nhiệt độ ban đêm vẫn duy trì quanh mức 32°C — khiến hàng triệu người, đặc biệt là lao động thu nhập thấp, gặp khó khăn nghiêm trọng trong sinh hoạt và nghỉ ngơi. Trước áp lực này, chính quyền nhiều bang đang triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm giảm tác động của nắng nóng cực đoan.
Vì sao đêm nóng 32°C còn nguy hiểm hơn ngày nắng 45°C?
Phần lớn người ta sợ cái nóng ban ngày. Nhưng với cơ thể con người, chính ban đêm mới là mặt trận quyết định.
Theo cơ chế sinh học tự nhiên, thân nhiệt cốt lõi cần giảm khoảng 0,5–1°C vào ban đêm để kích thích tiết hormone melatonin — chìa khóa mở cửa giấc ngủ. Khi điều kiện nhiệt không cho phép, hệ tim mạch buộc phải làm việc liên tục để bơm máu ra da và thúc đẩy đổ mồ hôi. Nhịp tim tăng. Chất điện giải mất dần. Các hormone căng thẳng adrenaline và cortisol được kích hoạt. Vòng luẩn quẩn trằn trọc bắt đầu.
Bác sĩ Ranjan Modi từ Bệnh viện Medanta (Noida) gọi đây là “thiếu hụt phục hồi” — trạng thái cơ thể không thể tái tạo năng lượng qua đêm, tích lũy ngày qua ngày thành sự kiệt sức mãn tính.
Theo số liệu của Cục Khí tượng Ấn Độ (IMD), nhiều khu vực tại New Delhi ghi nhận những đêm nóng bất thường trong tháng 5/2026, với nhiệt độ tối thiểu tại một số trạm đo duy trì trên 32°C — cao hơn đáng kể so với trung bình nhiều năm.
Các nghiên cứu về vi khí hậu đô thị tại Chennai cũng cho thấy nhiều khu dân cư mật độ cao có nhiệt độ trong nhà duy trì trên 31°C vào ban đêm, thậm chí vượt 34°C ở một số thời điểm, trong điều kiện độ ẩm rất cao — khiến khả năng tản nhiệt tự nhiên của cơ thể suy giảm nghiêm trọng — làm tê liệt hoàn toàn khả năng làm mát tự nhiên bằng cách toát mồ hôi. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo nhiệt độ phòng lý tưởng để ngủ là 16–18°C và không nên liên tục vượt quá 24°C. Những con số đó, với người Ấn Độ mùa hè năm nay, là xa xỉ.
Các nghiên cứu khí hậu gần đây cho thấy số đêm oi nóng tại Ấn Độ đang gia tăng nhanh hơn cả số ngày nắng nóng cực đoan. Nhiều khu vực ghi nhận nhiệt độ ban đêm tăng rõ rệt trong vài thập kỷ qua, làm gia tăng nguy cơ mất ngủ, kiệt sức nhiệt và các bệnh tim mạch ở đô thị đông dân. Các mô hình dự báo khí hậu cũng cảnh báo nếu xu hướng phát thải hiện nay tiếp diễn, số đêm nhiệt độ cao bất thường tại Ấn Độ có thể tăng mạnh vào cuối thế kỷ XXI.
Người nghèo đô thị đang ngủ ở đâu khi nhà thành lò nung?
Tỷ lệ sở hữu điều hòa chỉ đạt 10% tại Ấn Độ. Phần còn lại xoay xở với những gì có trong tay.
Tại nhiều khu lao động nghèo ở New Delhi, không ít gia đình phải đưa trẻ nhỏ ra ngủ ngoài đường hoặc sân trống giữa đêm vì nhiệt độ trong các căn phòng mái tôn quá ngột ngạt. Anh Jalaj Jha, 24 tuổi, nhân viên giao hàng, làm ca 12 tiếng nhưng chỉ chợp mắt được 3–4 tiếng dưới chiếc quạt cũ kỹ khi nhiệt độ vẫn ở mức 30°C. Chị Zakia Begum, 28 tuổi, mang thai 7 tháng, đang sống trong lều bạt trên bãi rác.
Nhiều lao động nhập cư tại Gurugram vẫn phải làm việc ngoài trời giữa nhiệt độ gần 50°C để duy trì thu nhập ít ỏi cho gia đình. Đêm xuống, anh ra ban công nằm nhưng vẫn trằn trọc.
Ở khu ổ chuột Chanakyapuri (New Delhi), dưới cái nóng 49,9°C, xe bồn chở nước bị cắt giảm từ 2–3 chuyến xuống còn 1 chuyến mỗi ngày. Tại nhiều khu ổ chuột ở New Delhi, các gia đình đông người phải chia sẻ lượng nước sinh hoạt rất hạn chế trong suốt đợt nắng nóng cực đoan. NITI Aayog từng cảnh báo khoảng 21 thành phố lớn của Ấn Độ có nguy cơ cạn kiệt nguồn nước ngầm, ảnh hưởng tới hàng chục triệu người dân nếu tình trạng khai thác quá mức và biến đổi khí hậu tiếp diễn. Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng xếp các đô thị của Ấn Độ vào nhóm chịu áp lực thiếu nước nghiêm trọng nhất thế giới trong những thập kỷ tới.
Tổ chức Swabhimaan và nhà hoạt động Kavita G chỉ ra vấn đề cốt lõi: thiết kế nhà như đường hầm, không cửa sổ, mái tôn chật hẹp giam giữ nhiệt lượng — biến nơi ở thành lò nung. Kết quả nghiên cứu của tổ chức PCI trên 2.200 lao động di cư tại 5 thành phố cho thấy 8/10 người bị gián đoạn sinh kế do nắng nóng. ILO ước tính 90% lực lượng lao động tại Ấn Độ thuộc khu vực phi chính thức — không bảo hiểm, không bảo hộ pháp lý. Nhà nghiên cứu Ameena Kidwai khẳng định tình trạng này đang âm thầm bào mòn sinh lực người dân.
Riêng Delhi có khoảng 200.000–250.000 người vô gia cư. Anh Muhammad Akhlaq, 30 tuổi, cùng vợ con và 50 gia đình khác phải ngủ dưới gốc cây trên phố Mathura sau khi nhà bị phá dỡ.
50 thành phố nóng nhất thế giới đều ở Ấn Độ: Bản đồ nhiệt mùa hè 2026
Ngày 27/4/2026 là mốc ghi nhận đau lòng — Nhiều thành phố nằm trong nhóm nóng nhất thế giới thời điểm cuối tháng 5/2026 đều tập trung tại miền bắc và miền trung Ấn Độ.
Banda (bang Uttar Pradesh) dẫn đầu khi liên tục phá ngưỡng: từ 46,4°C leo lên 47,6°C rồi chạm đỉnh 48,2°C vào ngày 20/5. Tại Maharashtra, các thành phố Akola, Wardha và Amravati vọt lên 46,9°C ngày 26/4. Sirpur (Telangana) ghi nhận 46,5°C; Jaisalmer và Barmer đạt 46,4°C. Huyện Jharsuguda (Odisha) chịu mức 44,8°C, cao hơn 4,2°C so với trung bình nhiều năm.
New Delhi là nơi các kỷ lục nhiệt độ liên tục bị thách thức trong những năm gần đây. Trạm Safdarjung từng ghi nhận mức nhiệt trên 43°C vào cuối tháng 5, trong khi trạm Narela có thời điểm tiến sát ngưỡng 50°C trong các đợt sóng nhiệt cực đoan. Đáng chú ý, trạm Mungeshpur ở New Delhi từng công bố mức nhiệt gần 53°C vào cuối tháng 5/2024, dù Cục Khí tượng Ấn Độ (IMD) sau đó cho biết số liệu này cần được kiểm tra thêm do nghi ngờ sai số cảm biến hoặc ảnh hưởng cục bộ. Theo IMD, một đợt sóng nhiệt được xác định khi nhiệt độ tại khu vực đồng bằng vượt 40°C và cao hơn mức trung bình từ 4,5–6,4°C; mức chênh lệch trên 6,5°C được xem là sóng nhiệt đặc biệt gay gắt.
Cái nóng quật ngã cả hạ tầng. Chiều 21/5, nhu cầu điện tại Ấn Độ tăng vọt lên mức kỷ lục hơn 270 GW giữa đợt nắng nóng cực đoan, gây áp lực lớn lên hệ thống điện quốc gia và làm gia tăng nguy cơ mất điện cục bộ tại nhiều thành phố lớn, tình trạng mất điện vẫn xảy ra tại Chennai, Noida, Odisha — từ 40 phút đến 1 giờ, ngay trong đêm.
Về sinh mạng: ít nhất 16 người tử vong tại Telangana chỉ trong ngày 24/5; hơn 40 người thiệt mạng tại Andhra Pradesh và Telangana trong hai ngày. Số liệu dịch tễ học giai đoạn 2008–2019 cho thấy trung bình 1.116 người chết mỗi năm vì nắng nóng; từ năm 1992 đến 2015, con số tích lũy là 24.000 người. Viện Toàn cầu McKinsey ước tính nắng nóng có thể làm bốc hơi 4,5% GDP của Ấn Độ vào năm 2030.
Bê tông hóa và biến đổi khí hậu: Hai lực cộng hưởng tạo ra những đêm không ngủ được
Đợt nóng mùa hè 2026 không xuất hiện từ hư không.
Chuỗi 11 năm từ 2015 đến 2025 được ghi nhận là giai đoạn nóng nhất trong lịch sử Ấn Độ. Tính đến năm 2025, nhiệt độ trung bình tại đây đã cao hơn 0,29°C so với giai đoạn chuẩn 1991–2020, đưa 2025 thành năm nóng thứ 7 kể từ năm 1901. Phân tích dữ liệu từ năm 1961 cho thấy tần suất nắng nóng tại Vùng Lõi — gồm Rajasthan, Delhi, Uttar Pradesh, Madhya Pradesh, Bihar, Odisha, Telangana, Maharashtra — tăng 0,1 ngày/thập kỷ, trong khi thời gian kéo dài tăng 0,44 ngày/thập kỷ. Nhiệt độ ban đêm trên toàn quốc tăng 0,21°C/thập kỷ; 35/36 bang đang đối mặt với những đêm oi ả. Đặc biệt, các đợt sóng nhiệt nay bắt đầu từ tháng 2 thay vì chờ đến tháng 4–6 như trước.
Bên cạnh biến đổi khí hậu, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị (UHI) đang làm tình hình tệ hơn gấp bội. Bê tông, xi măng và đường nhựa hấp thụ bức xạ mặt trời cực mạnh vào ban ngày rồi tỏa nhiệt chậm vào ban đêm — đúng lúc người ta cần ngủ. Tại Chennai, mảng xanh giảm 14% và diện tích bê tông hóa tăng gấp đôi trong 2 thập kỷ qua. Hơn 84% các quận huyện ở Ấn Độ được xem là điểm nóng khí hậu; 70% gặp mưa thất thường trong mùa gió mùa.
Bà Aarti Khosla, Giám đốc Climate Trends, giáo sư Anjal Prakash từ Đại học Flame (Pune) và chuyên gia Gufran Beig đều khẳng định: sự kết hợp giữa hiệu ứng nhà kính, hiện tượng El Niño chuyển pha sang La Niña và làn sóng bê tông hóa đô thị đang tạo ra một môi trường sống ngày càng thu hẹp và nguy hiểm.
Từ 3.000 máy làm mát đến rèm Khus: Giải pháp ứng phó nắng nóng cực đoan tại Ấn Độ
Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia (NDMA) và Cục Khí tượng Ấn Độ (IMD) đang kích hoạt Kế hoạch Hành động vì Nhiệt độ (HAP) tại 23 bang. Kể từ kế hoạch HAP đầu tiên tại Nam Á ra đời ở thành phố Ahmedabad năm 2013, hệ thống ứng phó đã được mở rộng đáng kể.
Kế hoạch HAP 2025 của Delhi cam kết lắp 3.000 máy làm mát nước, thực hiện “mái nhà mát” và thiết lập phòng cấp cứu sốc nhiệt tại các bệnh viện, điển hình là Bệnh viện Ram Manohar Lohia. Tại Haryana, các quầy phát dung dịch bù điện giải Oresol được dựng lên miễn phí. Thành phố Visakhapatnam (Andhra Pradesh) thiết lập 200 điểm cấp nước công cộng; chính quyền Lucknow phân phát ô che nắng cho người bán hàng rong. Các trường học ở Delhi thực hiện “chuông nhắc uống nước” hàng giờ; ở một số thành phố, đèn tín hiệu giao thông chuyển sang chế độ “lưu thông tự do” vào buổi chiều.
Ở cấp độ cộng đồng, những giải pháp công nghệ thấp đang chứng minh hiệu quả không ngờ. Dự án EcoCooler Mats sử dụng sợi đay, cỏ hương bài và cọ kết hợp vật liệu chuyển pha (PCMs) có thể giảm nhiệt độ 2–3°C. Tổ chức cBalance Solutions đã triển khai thí điểm tại 15 hộ ở Pune, Bengaluru và Delhi từ tháng 10/2020 đến tháng 4/2022, đang nhân rộng ra Bandra, Mumbai, Coimbatore với hỗ trợ của Clean Cooling Collaborative và ClimateWorks Foundation. Tại khu Shindevasti (Pune), nhà của Rayissa Sayyad, 28 tuổi, đã giảm 4–5°C nhờ tấm nhôm phản quang và túi trồng cây. Trên các mái tôn khắp thành phố, người ta xếp lưới những chai PET 500 ml chứa nước — giải pháp gần như không tốn tiền nhưng phát huy tác dụng thực.
Tuy nhiên, chuyên gia Rohit Magotra từ tổ chức IRADe và nhà nghiên cứu Swati Surampally thuộc IIHS thẳng thắn cảnh báo: “Có điện không có nghĩa là ai cũng đủ khả năng chống nóng.” Tại thị trấn Kelapur, cách Nagpur 100 km, nông dân Raju Bhiwaji Munjewar, 53 tuổi, sở hữu 0,8 hecta đất, bức xúc vì điện nông nghiệp chỉ được cấp từ 8h sáng đến giữa chiều — buộc ông phơi mình dưới nắng đúng giờ nóng nhất. Hệ thống chính sách điện lực vẫn là nút thắt chưa được tháo gỡ.
Khi những đêm nóng không dưới 25°C đang dần trở thành “bình thường mới” của hàng trăm triệu người, câu hỏi đặt ra không chỉ là làm sao để ngủ được — mà là làm sao để tồn tại được.
FAQ — Câu hỏi thường gặp
1. Tại sao nhiệt độ ban đêm tăng cao lại nguy hiểm hơn nhiệt độ ban ngày đối với sức khỏe?
Cơ thể cần hạ thân nhiệt cốt lõi 0,5–1°C vào ban đêm để kích thích tiết melatonin và đi vào giấc ngủ. Khi nhiệt không xuống dưới 32°C như tại New Delhi mùa hè 2026, hệ tim mạch buộc phải hoạt động liên tục, dẫn đến tăng nhịp tim, mất nước, mất chất điện giải và kích hoạt hormone căng thẳng. Trạng thái “thiếu hụt phục hồi” tích lũy qua từng đêm làm tăng nguy cơ đột quỵ và kiệt sức mãn tính — nguy hiểm hơn cái nóng ban ngày vì diễn ra âm thầm khi người ta tưởng mình đang nghỉ ngơi.
2. Đợt nắng nóng mùa hè 2026 đã phá vỡ những kỷ lục nhiệt độ nào tại Ấn Độ?
Ngày 29/5/2026, trạm Mungeshpur tại New Delhi ghi nhận 52,9°C — mốc kỷ lục chấn động. Trước đó ngày 27/4, toàn bộ 50 thành phố nóng nhất thế giới đều nằm ở Ấn Độ: Banda (Uttar Pradesh) chạm 48,2°C, trạm Narela (Delhi) đo được 49,9°C, Akola, Wardha và Amravati (Maharashtra) đạt 46,9°C. Đây là đợt nóng bắt đầu từ tháng 2 — sớm hơn 2 tháng so với chu kỳ lịch sử.
3. Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị (UHI) ảnh hưởng thế nào đến người nghèo trong khu ổ chuột?
Bê tông và mái tôn hấp thụ nhiệt ban ngày rồi tỏa ra ban đêm, khiến nhiệt độ bên trong các căn nhà chật hẹp hiếm khi giảm xuống dưới 31°C và thường duy trì trên 34°C lúc nửa đêm với độ ẩm vượt 75%. Không cửa sổ thông thoáng, không điều hòa, nhiệt không có lối thoát — các khu ổ chuột biến thành những chiếc lò nung đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người cao tuổi.
4. Người dân khu ổ chuột đang áp dụng giải pháp làm mát chi phí thấp nào?
Nhiều giải pháp công nghệ thấp đang được áp dụng: tấm EcoCooler Mats làm từ sợi đay, cỏ hương bài và cọ kết hợp vật liệu chuyển pha (PCMs) giúp giảm 2–3°C; rèm Khus xịt nước trước cửa; tấm nhôm phản quang gắn trên mái; xếp lưới chai PET 500 ml chứa nước lên mái tôn; hoặc trải ga ngủ xuống sàn đất. Tại khu Shindevasti (Pune), những giải pháp này đã giúp giảm 4–5°C nhiệt độ trong nhà.
5. Chính phủ Ấn Độ đang triển khai những biện pháp khẩn cấp nào để đối phó nắng nóng cực đoan?
Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia (NDMA) đang kích hoạt Kế hoạch Hành động vì Nhiệt độ (HAP) tại 23 bang. Các biện pháp cụ thể gồm: lắp 3.000 máy làm mát nước tại Delhi, mở phòng điều trị sốc nhiệt tại bệnh viện, phát Oresol miễn phí ở Haryana, dựng 200 điểm cấp nước tại Visakhapatnam (Andhra Pradesh), phân phát ô che nắng cho người bán hàng rong ở Lucknow và khuyến cáo hạn chế ra đường từ 11h đến 16h hàng ngày.
Thu Thủy
