Không phải kiến trúc sư nào thiết kế, không phải bàn tay thợ nào đẽo gọt — ba tảng đá hoa cương khổng lồ chồng lên nhau ở độ cao 36 mét vẫn đứng vững qua 110 triệu năm phong hóa, bom đạn và núi lửa. Di tích quốc gia Đá Ba Chồng nằm tại xã Định Quán, thành phố Đồng Nai, đang được chính quyền và giới khoa học khẩn trương bảo tồn để hướng tới danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO.
Quần thể Đá Ba Chồng trải rộng hơn 8 ha ngay mặt tiền Quốc lộ 20 — tuyến đường huyết mạch Sài Gòn đi Đà Lạt — thu hút hàng triệu lượt khách mỗi năm nhờ cấu trúc địa chất chênh vênh độc nhất vô nhị tại khu vực Đông Nam Bộ. Sau đợt sắp xếp hành chính lớn năm 2025, toàn bộ di tích thuộc địa phận xã Định Quán mới của thành phố Đồng Nai, mở ra giai đoạn phát triển du lịch bền vững với tổng vốn đầu tư dự kiến lên tới hàng nghìn tỷ đồng.
Đá Ba Chồng nằm ở đâu sau khi sáp nhập hành chính năm 2025?
Kể từ ngày 1/7/2025, bản đồ hành chính khu vực xung quanh di tích thay đổi đáng kể. Theo Nghị quyết số 1662/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, thị trấn Định Quán cùng các xã Phú Ngọc, Gia Canh và Ngọc Định được hợp nhất thành một đơn vị hành chính duy nhất mang tên xã Định Quán, thuộc thành phố Đồng Nai.
Đá Ba Chồng nằm hoàn toàn trong địa phận xã Định Quán mới này. Trụ sở UBND xã đặt tại đường Nguyễn Ái Quốc, tổ 3, khu phố Hiệp Tâm 1. Vị trí di tích dễ nhận diện: nằm ngay sát mặt đường Quốc lộ 20, cách ngã ba Dầu Giây khoảng 40 km và cách trung tâm thành phố Hồ Chí Minh từ 100 đến 110 km.
Quần thể đá tọa lạc ở độ cao trung bình hơn 100 mét so với mực nước biển, nằm giữa khu dân cư sầm uất với hàng trăm nóc nhà. Sự đối lập giữa vẻ hoang sơ của đá cổ hàng trăm triệu năm tuổi và nhịp sống hiện đại của con người chính là một trong những điều khiến người ta tò mò muốn ghé thăm.
Theo kế hoạch phát triển dài hạn thành phố Đồng Nai đưa Đá Ba Chồng trở thành di tích quốc gia nằm trong lòng một đô thị hiện đại.
Đá Ba Chồng là gì – địa chất và văn hóa nói lên điều gì?
Tên gọi “Đá Ba Chồng” xuất phát từ hình ảnh đặc trưng nhất: ba tảng đá hoa cương khổng lồ nằm chồng lên nhau một cách kỳ diệu, đạt độ cao ước tính khoảng 36 mét so với mặt đường. Nhưng đó chỉ là phần nổi của một quần thể rộng lớn hơn nhiều, bao gồm cụm Đá Ba Chồng, Hòn Dĩa, Núi Đá Voi (Bạch Tượng) và hàng trăm tảng đá lớn nhỏ khác trải khắp diện tích hơn 8 ha.
Về địa chất, các nhà khoa học xác định thành phần chủ yếu của khối đá là Granodiorit — một loại đá magma xâm nhập cứng chắc — thuộc phức hệ Định Quán có tuổi Jura muộn. Quần thể được hình thành qua quá trình phong hóa bóc cầu kéo dài từ 110 đến 134 triệu năm. Trong quá khứ xa xôi, khu vực này từng là vùng biển cổ; bề mặt đá bằng phẳng còn lại ngày nay chính là dấu tích của quá trình xâm thực bóc mòn và hoạt động nâng địa hình từ từ. Riêng tại Định Quán, các nhà địa chất đã ghi nhận khoảng 18 miệng núi lửa, bao gồm cả những núi lửa âm — di sản của hoạt động núi lửa mạnh mẽ trong kỷ Neogen – Đệ Tứ.
Về văn hóa và lịch sử, Đá Ba Chồng được coi là “bảo tàng thiên nhiên” lưu giữ chứng tích của người tiền sử. Các nhà khảo cổ học đã khai quật tại đây nhiều hiện vật quý: công cụ lao động bằng đá, đồ đồng thau, mảnh gốm và gạch nung. Những phát hiện này chứng minh khu vực từng là nơi cư ngụ của cư dân thuộc nền văn hóa Óc Eo – Phù Nam, phát triển rực rỡ từ thế kỷ I đến thế kỷ VII. Người dân địa phương còn lưu truyền truyền thuyết về vị thần khổng lồ xếp đá dạo chơi, về đôi hổ trắng tu hành tại Hang Bạch Hổ — những lớp màn tâm linh huyền bí phủ lên một tảng đá thực chất là tinh hoa của địa tầng.
Đá Ba Chồng được hình thành từ bao giờ và lịch sử ra sao?
Câu chuyện của Đá Ba Chồng bắt đầu từ khoảng 110 đến 134 triệu năm trước. Ban đầu, khu vực này có thể là một khối granit lớn nằm sâu dưới lòng đất. Qua hàng chục triệu năm, các đợt núi lửa phun trào và sự dịch chuyển của mảng kiến tạo đã bào mòn những phần đá mềm, để lộ ra những lõi đá cứng xếp chồng lên nhau đúng như hình hài ngày nay. Đây không phải sự sắp đặt ngẫu nhiên mà là kết quả của quá trình phong hóa bóc cầu — một cơ chế tự nhiên mà mẹ thiên nhiên mất hàng triệu năm mới hoàn thiện.
Dấu ấn của con người tại đây được ghi nhận từ hàng ngàn năm trước. Các di chỉ khảo cổ quan trọng được phát hiện lần đầu khoảng năm 1986, với những công cụ sản xuất từ thời đồ đá và kiến trúc gạch nung Óc Eo khẳng định sự hiện diện của một cộng đồng cư dân phồn thịnh trên thềm cao nguyên Đông Nam Bộ.
Trong lịch sử cận đại, Đá Ba Chồng là nhân chứng của những cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Khu vực Định Quán từng là một phần của căn cứ Chiến khu Đ anh hùng. Thắng cảnh chứng kiến trận La Ngà vang dội tháng 3/1948 khi đội 10 Biên Hòa tiêu diệt đoàn xe quân sự Pháp, và trận đánh tháng 6/1968 tiêu diệt sáu tiểu đoàn. Những vết nứt bom đạn hằn trên đá không làm giảm đi vẻ đẹp — ngược lại, càng thêm phong trần và can trường.
Ngày 16/11/1988, Bộ Văn hóa – Thông tin chính thức xếp hạng Đá Ba Chồng là Di tích danh thắng cấp quốc gia theo Quyết định số 1288/VH-QĐ.
Ai quản lý và bảo tồn Đá Ba Chồng hiện nay?
Công tác quản lý di tích thực hiện theo Luật Di sản văn hóa và các quyết định phân cấp của UBND tỉnh Đồng Nai (cũ). Sau đợt sắp xếp hành chính cấp xã năm 2025, theo văn bản ban hành tháng 10/2025 của UBND tỉnh, thắng cảnh Đá Ba Chồng được tạm giao cho UBND xã Định Quán quản lý và phát huy giá trị.
Ở cấp thành phố, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đồng Nai chịu trách nhiệm hướng dẫn nghiệp vụ, thanh tra và kiểm tra các hoạt động bảo tồn. Ban Quản lý di tích – danh thắng thành phố Đồng Nai là đơn vị trực tiếp thực hiện nghiên cứu khoa học, lập hồ sơ xếp hạng và đề xuất phương án trùng tu, tôn tạo.
Tầm nhìn lớn hơn đang được định hình. Bí thư Thành ủy Đồng Nai đã chỉ đạo xem xét chuẩn bị hồ sơ trình UNESCO công nhận khu vực này là Công viên địa chất toàn cầu, với Định Quán, Tân Phú và Vĩnh Cửu là ba địa phương được xác định có đủ yếu tố tham gia mô hình này. Đồng thời, UBND xã Định Quán đang tiến hành điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch bảo tồn danh thắng để mời gọi nhà đầu tư phát triển du lịch bền vững — với điều kiện bắt buộc là giữ nguyên trạng vẻ đẹp tự nhiên và giá trị khảo cổ vốn có.
Điều gì khiến Đá Ba Chồng khác biệt với các điểm check-in Đồng Nai?
Sức hút lớn nhất nằm ở sự “chông chênh trong vững chãi”. Ba tảng đá khổng lồ tiếp xúc nhau bằng diện tích rất nhỏ hẹp nhưng đứng vững hàng triệu năm qua mưa bão, núi lửa và bom đạn. Tảng đá trên cùng chìa hẳn ra ngoài, thách thức mọi trực giác về trọng lực, khiến người nhìn lần đầu không khỏi thảng thốt.
Nhưng quần thể này không chỉ có một điểm nhấn:
Hòn Dĩa — nằm phía Tây Bắc, cao khoảng 43 mét, gồm những phiến đá hình chữ nhật không đều xếp chồng lên nhau trông như một chồng đĩa khổng lồ của thiên nhiên.
Núi Đá Voi (Bạch Tượng) — phía Tây Nam, hai khối đá lớn mang hình thù hai chú voi đang phủ phục. Trên đỉnh “voi đực”, bức tượng Phật Thích Ca màu trắng cao hơn 20 mét tỏa vẻ thanh tịnh. Từ đỉnh này, du khách phóng tầm mắt bao quát toàn cảnh thung lũng xanh mướt, vườn cây ăn trái và thậm chí nhìn thấy địa phận tỉnh Bình Thuận vào những ngày nắng đẹp.
Hang Bạch Hổ — dưới chân Núi Đá Voi, một hốc đá tự nhiên kỳ bí với cây cối um tùm, gắn với huyền thoại đôi hổ thần về nghe kinh Phật.
Điểm khác biệt so với nhiều điểm du lịch khác: Đá Ba Chồng hoàn toàn miễn phí vào cổng, mở cửa tự do mọi thời điểm trong ngày. Sự giao thoa giữa địa chất tự nhiên, di tích khảo cổ và không gian tâm linh tạo nên một trải nghiệm đa tầng mà không nhiều điểm đến nào có thể tái hiện.
Cách đến Đá Ba Chồng và định hướng phát triển du lịch
Từ thành phố Hồ Chí Minh, có ba lựa chọn chính:
Đi bằng phương tiện cá nhân (ô tô hoặc xe máy): theo Quốc lộ 1A qua cầu Đồng Nai đến ngã ba Dầu Giây, rẽ trái vào Quốc lộ 20 và chạy thêm khoảng 40 km. Tổng quãng đường khoảng 110 km, thời gian từ 2,5 đến 3 giờ.
Đi bằng xe khách: các tuyến Sài Gòn – Đà Lạt hoặc Sài Gòn – Định Quán (như nhà xe Phương Trang) đều đi ngang di tích — chỉ cần dặn tài xế cho xuống tại “Di tích Đá Ba Chồng Định Quán”.
Đi bằng xe buýt công cộng: tuyến số 16 từ Bến xe Biên Hòa đi Bến xe Phương Lâm, điểm dừng gần Ngân hàng Agribank cách di tích chưa đến 100 mét.
Về phía chính quyền, thành phố Đồng Nai đang triển khai một số dự án hạ tầng và du lịch quy mô. Nổi bật nhất là dự án du lịch môi trường “The Coi” với tổng vốn đầu tư dự kiến 1.900 tỷ đồng, phát triển du lịch dưới tán rừng trên diện tích gần 50 ha. Thành phố cũng đã đầu tư gần 60 tỷ đồng cho đường vào Khu du lịch Thác Mai – Bàu Nước Sôi dài 14 km và hơn 66 tỷ đồng cho đường vào Khu du lịch Thác Ba Giọt. Khi cao tốc Dầu Giây – Tân Phú và Tân Phú – Bảo Lộc đi vào hoạt động, thời gian di chuyển đến Đá Ba Chồng sẽ rút ngắn đáng kể — mở ra chương mới cho vùng địa chất triệu năm tuổi này.
Ba tảng đá đứng đó hàng trăm triệu năm, không cần ai xếp lại và chẳng cần ai giải thích. Chỉ cần một lần đứng dưới chân, ngước nhìn khối đá chìa ra thách thức bầu trời — người ta hiểu ngay tại sao tạo hóa lại được gọi là nghệ nhân vĩ đại nhất.
FAQ — Câu hỏi thường gặp về Đá Ba Chồng
1. Tham quan Đá Ba Chồng có mất phí vào cổng không? Đá Ba Chồng là điểm tham quan mở, hoàn toàn miễn phí vé vào cổng. Du khách chỉ cần trả phí gửi xe tại Trung tâm Văn hóa xã Định Quán nếu sử dụng phương tiện cá nhân.
2. Thời điểm nào trong ngày lý tưởng nhất để tham quan và chụp ảnh? Buổi sáng sớm trước 9 giờ hoặc sau 15 giờ chiều là thời điểm tốt nhất: nắng không quá gắt, ánh sáng mềm làm nổi bật đường nét đá và nhiệt độ dễ chịu hơn cho việc leo núi.
3. Du khách có được leo lên các khối đá không? Tuyệt đối không leo trèo lên cụm Đá Ba Chồng chính — vừa nguy hiểm, vừa gây hại cho di tích. Tuy nhiên, du khách có thể đi theo đường mòn và cầu thang đá có lan can để lên đỉnh Núi Đá Voi tham bái tượng Phật một cách an toàn.
4. Nên mặc gì và mang theo gì khi đến đây? Trang phục thoải mái, chất liệu thấm hút mồ hôi; giày thể thao đế chống trượt để đi trên địa hình đồi đá. Nên mang thêm áo khoác chống nắng, nón, kính râm và nước uống.
5. Có đặc sản gì đáng thử ở xã Định Quán sau khi tham quan? Dọc Quốc lộ 20 có gà nướng và xôi chiên phồng rất nổi tiếng. Các món từ cá lăng, cá lóc sông La Ngà — lẩu hoặc kho tộ — cùng cơm niêu nóng hổi là những trải nghiệm ẩm thực không thể bỏ qua khi ghé xã Định Quán.
Bảo An
