ĐỒNG NAI – Từ hai cây bưởi được một vị linh mục mang về trồng trong sân nhà thờ, người dân Tân Triều đã gây dựng vùng chuyên canh nổi tiếng, đưa trái bưởi của cù lao ven sông Đồng Nai trở thành sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý.
Làng bưởi Tân Triều nằm trên một cù lao thuộc xã Tân Bình, huyện Vĩnh Cửu cũ, nay thuộc tỉnh Đồng Nai, cách trung tâm Biên Hòa khoảng 10km. Bao quanh bởi sông và kênh rạch, vùng đất gần như tách biệt với bên ngoài, chỉ có một con đường độc đạo dẫn vào làng.
Lớp phù sa được sông Đồng Nai bồi đắp qua nhiều năm tạo nên vùng đất thích hợp cho cây bưởi phát triển và góp phần làm nên vị ngọt riêng. Nhưng trước khi bưởi trở thành cây trồng gắn với tên tuổi Tân Triều, người dân nơi đây chủ yếu trồng trầu phục vụ tập quán ăn trầu.
Năm 1869, khi nhà thờ Tân Triều được xây dựng, vị linh mục coi xứ mang hai cây bưởi từ Brazil về trồng trong sân nhà thờ. Cây cho trái ngọt, thơm ngon, người dân thấy vậy xin chiết cành mang về các khu vườn và dần nhân rộng.
Một bước ngoặt khác đến sau trận lụt lớn năm Nhâm Thìn 1952, khi đất Tân Triều không còn thích hợp với cây trầu như trước. Người dân chuyển sang chuyên canh bưởi, để rồi loại cây ăn trái này dần trở thành sinh kế và một phần bản sắc của vùng đất.
Từ trái bưởi quê đến chỉ dẫn địa lý
Sau hơn 150 năm, Tân Triều có hơn 20 giống bưởi với những đặc điểm khác nhau. Bưởi Thanh Long có hạt nhỏ, mọng nước, vị ngọt thanh và vỏ màu ngà; Thanh Trà, Thanh Dây nổi bật với vị ngọt đậm, trong khi bưởi Ổi tuy nhỏ nhưng có thể bảo quản hơn nửa năm mà vẫn giữ vị ngọt.
Các khu vườn còn có bưởi Xiêm, Đường Cam, Đường Núm và những giống được đưa về những năm gần đây như da xanh, Năm Roi. Sự đa dạng ấy không chỉ nằm trên những trái bưởi mà còn đi vào món ăn, thức uống của người dân địa phương.
Gỏi bưởi là một đặc sản tiêu biểu, kết hợp tép bưởi tươi với tôm đánh bắt từ sông Đồng Nai, rau thơm, đậu phộng rang, thịt ba chỉ và nước mắm chua ngọt. Từ nguyên liệu tại chỗ, người dân còn làm chè bưởi, rượu bưởi và nem bưởi cuốn.
Năm 2006, Cục Sở hữu Trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ cấp giấy chứng nhận chỉ dẫn địa lý cho bưởi Tân Triều. Dấu mốc này góp phần bảo hộ tên tuổi sản phẩm và nâng giá trị thương mại của loại trái cây đã gắn bó với nhiều thế hệ người dân.
Bưởi Tân Triều hiện được tiêu thụ trong nước và xuất khẩu sang một số quốc gia như Hà Lan, Đức. Vào dịp Tết, mỗi chục bưởi có thể đạt 1-1,2 triệu đồng, trong khi ngày thường ở mức 280.000-300.000 đồng.
Cùng với sản xuất, một số hộ dân đã phát triển du lịch sinh thái tại những vườn bưởi canh tác hữu cơ, nơi du khách có thể tham quan, hái trái và thưởng thức đặc sản ngay tại vườn. Từ hai cây bưởi trong sân nhà thờ hơn 150 năm trước, người Tân Triều đã gây dựng một sản vật vừa tạo sinh kế, vừa mang tên quê hương đi xa.
Bảo An (tổng hợp)
