ĐỒNG NAI – Cây sầu riêng hột hơn 100 năm tuổi tại phường Bình Lộc, TP. Đồng Nai cao khoảng 30m, mỗi mùa cho vài tạ trái nhưng gia đình chủ vườn chỉ có thể chờ trái tự rụng để thu hoạch.
Vườn sầu riêng rộng 1,7ha của anh Hà Văn Lợi hiện còn khoảng 50 cây sầu riêng hột 70-80 năm tuổi do mẹ anh, nay 85 tuổi, trồng. Riêng cây hơn 100 năm tuổi là tài sản được truyền lại từ đời bà ngoại, với phần gốc rộng đến mức ba người ôm mới xuể.
Do cây thuộc giống sầu riêng hột truyền thống và có chiều cao khoảng 30m, gia đình anh Lợi không thể trèo lên hái trái như những giống sầu riêng thấp hơn. Mỗi khi vào mùa, mọi người chỉ chờ trái chín tự rụng rồi nhanh chóng rời khỏi khu vực dưới gốc, vài tiếng lại có người ra vườn kiểm tra và nhặt trái.
Sầu riêng hột, còn gọi là sầu riêng thường truyền thống, từng được trồng phổ biến ở miền Nam trước khi các giống lai như Ri6, Monthong được ưa chuộng. So với những giống mới, cây sầu riêng hột có đặc điểm phát triển rất cao, sau nhiều thập niên có thể vượt 30m nên việc thu hái gặp nhiều khó khăn.
Cây càng lớn, mùa thu hoạch càng phải cẩn trọng
Phường Bình Lộc là nơi có nhiều vườn cây ăn trái lâu đời ở TP.Đồng Nai. Tại đây, một số gia đình vẫn duy trì những vườn cây được truyền lại từ thế hệ trước để canh tác kết hợp du lịch vườn.
Với những cây sầu riêng cổ thụ cao lớn, việc chờ trái tự rụng không hẳn là cách làm xa lạ. Gia đình anh Lợi cũng phải quen với việc thu hoạch theo cách này, bởi đứng dưới gốc cây vào thời điểm trái có thể rơi xuống luôn tiềm ẩn nguy hiểm.
Nghịch lý cũng xuất hiện từ chính cây sầu riêng trăm tuổi này: cây càng lớn, tuổi đời càng cao thì giá trị càng được chú ý, nhưng việc thu hoạch lại đòi hỏi người trong gia đình phải giữ khoảng cách an toàn với gốc cây.
Theo anh Lợi, những năm gần đây sầu riêng hột có giá tăng mạnh, có thời điểm gần bằng sầu riêng Ri6 và thương lái thường mua hết số trái gia đình nhặt được. Đây là chia sẻ từ chủ vườn, chưa có số liệu thị trường độc lập xác nhận cụ thể mức giá tại địa phương.
Trong bối cảnh thị trường sầu riêng năm 2026 trải qua những giai đoạn khó khăn, từng có lúc giá Ri6 giảm sâu, cây sầu riêng hột truyền thống lại cho thấy một giá trị riêng. Giống cây từng được xem là cũ đang được người mua quan tâm trở lại, trong khi cây cổ thụ hơn một thế kỷ vẫn tiếp tục cho trái qua từng mùa.
Giữa những biến động của thị trường, cây sầu riêng trăm tuổi vẫn đứng giữa khu vườn như một phần ký ức của gia đình. Mỗi mùa trái chín, giá trị của cây không chỉ nằm ở những quả sầu riêng được thu hoạch mà còn ở câu chuyện về một giống cây truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Nguyễn Hương (tổng hợp)
