Thái Lan – Hệ thống CT-scan tích hợp AI quét 1.200 quả sầu riêng mỗi giờ với độ chính xác 95%, hoàn tất mỗi quả trong 3 giây. Công nghệ tận dụng máy y tế cũ giúp giảm chi phí đầu tư từ 10 triệu Baht xuống còn 2 triệu Baht mỗi thiết bị.
Cơ quan Phát triển Nghiên cứu Nông nghiệp Thái Lan (ARDA) phối hợp Đại học Công nghệ Suranaree triển khai thiết bị chụp cắt lớp tại tỉnh Chanthaburi từ tháng 5/2025, nhằm khắc phục tình trạng sầu riêng non và sâu bệnh bị Trung Quốc trả về. Đây là phản ứng quyết liệt của Bangkok khi thị phần tại quốc gia tỷ dân đang sụt giảm trước sức ép từ Việt Nam. Giải pháp được kỳ vọng giúp Thái Lan giữ vững ngôi vương xuất khẩu sầu riêng vào thị trường lớn nhất khu vực.
Công nghệ y tế tái chế thành “trọng tài” cho ngôi vương sầu riêng
Hệ thống “Durian CT-scan” sử dụng kỹ thuật phân tích mật độ vật thể để nhìn xuyên thấu bên trong quả mà không làm tổn hại phần thịt. Máy hoạt động dựa trên nguyên lý so sánh độ đặc của quả với nước; phần có mật độ cao hơn nước hiển thị màu trắng trên khung hình, trong khi phần mật độ thấp như không khí hiển thị màu đen. Do sầu riêng non chứa nhiều nước hơn sầu riêng già, AI có thể phân loại dựa trên các chỉ số định lượng này.
Thiết bị quét tạo hình ảnh độ phân giải cao với mật độ 1 cm mỗi khung. Một quả sầu riêng dài 30 cm được cắt thành 30 lát hình ảnh, hoàn tất kiểm tra trong vòng 3 giây với độ chính xác lên đến 95%. Công nghệ tập trung phát hiện ba yếu tố then chốt gồm độ chín, trái non và sự hiện diện của sâu đục hạt.
Ứng dụng AI thay thế phương pháp “gõ trái” truyền thống vốn phụ thuộc kinh nghiệm cảm tính và không thể phát hiện các lỗ sâu kín bên trong. Bên cạnh máy quét, Thái Lan còn kết hợp công nghệ hạt nhân thông qua chiếu tia X và tia gamma để diệt trừ sinh vật gây hại, kéo dài thời gian bảo quản phục vụ các thị trường khó tính.
Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc, trong 11 tháng năm 2025, nước này nhập khẩu 1,79 triệu tấn sầu riêng tươi với giá trị 7,18 tỷ USD (khoảng 182.000 tỷ đồng). Thái Lan vẫn dẫn đầu với 903.610 tấn, song tỷ trọng đã giảm từ 52,04% cùng kỳ năm 2024 xuống còn 50,39%. Để giữ ngôi vương, Bộ Nông nghiệp Thái Lan triển khai chính sách “4 không” và đặt mục tiêu xuất khẩu đạt hơn 150 tỷ Baht (tương đương 4,2 tỷ USD, khoảng 107.000 tỷ đồng) trong năm nay.
Việt Nam trước bài toán kiểm soát chất lượng đa tầng
Việt Nam đã bám đuổi sát sao với 884.590 tấn xuất khẩu trong 11 tháng năm 2025, nâng tỷ trọng tại Trung Quốc lên 49,33%. Tuy nhiên, hệ thống kiểm soát chất lượng còn nhiều khoảng trống so với đối thủ. Hiện sầu riêng Việt Nam chủ yếu mới truy xuất đến cơ sở đóng gói, khiến khi phát hiện vi phạm như chất nhuộm Basic Yellow 2 (Vàng O), cơ quan chức năng rất khó xác định chính xác lỗi từ nhà vườn nào.
Trong khi đó, Thái Lan đã xã hội hóa mạng lưới kiểm định với hơn 300 phòng thí nghiệm mini tại địa phương để lọc hàng ngay tại vườn trước khi đưa đến cơ sở đóng gói. Tại khâu hậu kiểm, hàng hóa tiếp tục được 10 phòng thí nghiệm đạt chuẩn do Trung Quốc công nhận giám sát lần cuối.
Để củng cố vị thế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam đã ban hành Quyết định số 503/QĐ-BNNMT ngày 27/3/2025 về đột phá khoa học công nghệ. Tiếp đó, Công điện số 71/CĐ-TTg ngày 23/5/2025 được ban hành nhằm thúc đẩy xuất khẩu bền vững. Bộ trưởng Đỗ Đức Duy cho biết Việt Nam cần sớm xây dựng mô hình liên kết chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu và doanh nghiệp để ứng dụng AI trong quản lý, cảnh báo tồn dư thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng.
Các vùng trọng điểm như Tiền Giang, Đắk Lắk, Lâm Đồng cần chuẩn hóa quy trình canh tác, rà soát mã số vùng trồng và tăng cường đầu tư công nghệ chế biến sâu. Việc mở rộng mạng lưới phòng thử nghiệm đạt chuẩn cùng ứng dụng các công nghệ như NIR (hồng ngoại gần) hay HSI (hình ảnh quang phổ) đang trở thành yêu cầu cấp bách. Nếu không quyết liệt triển khai các màng lọc tương tự, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng có nguy cơ sụt giảm, ảnh hưởng đến kỷ lục 62,4 tỷ USD (khoảng 1,58 triệu tỷ đồng) mà toàn ngành nông lâm thủy sản đạt được trong năm 2024.
Câu hỏi thường gặp
Máy CT-scan sầu riêng của Thái Lan hoạt động như thế nào?
Thiết bị sử dụng kỹ thuật phân tích mật độ vật thể, cắt mỗi quả thành 30 lát hình ảnh với độ phân giải 1 cm mỗi khung. Phần đặc hơn nước hiển thị màu trắng, phần loãng hiển thị màu đen, từ đó AI phân loại độ chín và phát hiện sâu đục hạt trong vòng 3 giây với độ chính xác 95%.
Vì sao Thái Lan phải đầu tư công nghệ kiểm định sầu riêng vào lúc này?
Thị phần sầu riêng Thái Lan tại Trung Quốc đã giảm từ 52,04% xuống 50,39% trong 11 tháng năm 2025, so với cùng kỳ năm 2024. Việt Nam vươn lên chiếm 49,33% thị phần, tạo áp lực buộc Bangkok phải nâng chuẩn chất lượng để giữ ngôi đầu.
Việt Nam đang làm gì để ứng phó với cuộc đua chất lượng sầu riêng?
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Quyết định 503/QĐ-BNNMT ngày 27/3/2025 và Công điện 71/CĐ-TTg ngày 23/5/2025. Các giải pháp bao gồm ứng dụng AI giám sát tồn dư hóa chất, mở rộng phòng thử nghiệm đạt chuẩn, áp dụng công nghệ NIR và HSI tại các vùng trọng điểm Tiền Giang, Đắk Lắk, Lâm Đồng.
An Tâm
