Đồng Nai- Đã triển khai 436 mô hình canh tác hiện đại nhờ tưới nhỏ giọt, drone và cảm biến IoT. Người dân các xã Xuân Lộc, Cẩm Mỹ, Sông Ray ghi nhận năng suất tăng 10-30% và tiết kiệm tới 80% lượng nước tưới.
Tại các xã Xuân Lộc, Cẩm Mỹ, Sông Ray và phường Trảng Bom, chính quyền cùng người dân đang đẩy mạnh số hóa đồng ruộng bằng thiết bị giám sát tự động và đường ống nhỏ giọt. Tiến trình chuyển đổi số trong canh tác được khởi động từ cuối năm 2021 nhằm khắc phục cạn kiệt nước ngầm và dịch bệnh cây trồng do nền nhiệt tăng cao. Các dự án hỗ trợ kỹ thuật đã chứng minh hiệu quả khi sản lượng tăng 10-30% so với phương pháp truyền thống và tiết giảm phần lớn tài nguyên thiên nhiên.
Biến đổi khí hậu gây thiệt hại nông nghiệp Đồng Nai như thế nào
Hạn hán kéo dài và nắng nóng cực đoan đang làm kiệt quệ nguồn nước ngầm, gây tổn thất nghiêm trọng cho các vùng chuyên canh cây ăn trái. Tại xã Sông Ray, tình trạng không có mưa bắt đầu từ tháng 9 năm trước và kéo dài đến mùa khô năm sau khiến nhiều nhà nông như ông Trần Văn Hùng lao đao vì thiếu nước tưới.
Tháng 2 ghi nhận đỉnh điểm nắng nóng gay gắt làm nhiều vườn tiêu vàng lá, rụng trái và giảm tới 30% sản lượng so với cùng kỳ năm trước. Nhiệt độ thường xuyên vượt ngưỡng 35 độ C được xem là nguyên nhân trực tiếp gây hiện tượng cháy lõi, lõi cứng hoặc lõi úng nước trên trái sầu riêng. Hiện tượng này khiến phần thịt nhạt màu, mất đi độ béo đặc trưng và làm giảm giá trị thương phẩm.
Bên cạnh nắng nóng, mưa bão bất thường cũng giáng đòn mạnh vào ngành nông nghiệp. Theo báo cáo của ngành chức năng, năm 2024 toàn tỉnh hứng chịu 11 đợt mưa lớn kèm dông lốc, làm 742 căn nhà bị ngập, 36 căn tốc mái, thiêu rụi 198 hécta lúa và hoa màu. Khoảng 4.100 con gia cầm cũng bị thiệt hại, đẩy tổng tổn thất vật chất lên 14,5 tỷ đồng.
Hiện tượng mưa trái mùa xuất hiện vào thời kỳ nhạy cảm của cây trồng đã làm rối loạn quá trình thụ phấn. Trận mưa từ 15 giờ đến 18 giờ ngày 29/12 tại các phường Biên Hòa, Trảng Bom, xã Trị An, xã Thống Nhất và phường Long Thành đã làm hoa và trái non khô rụng hàng loạt. Diễn biến này đẩy 45.000 hécta điều đứng trước nguy cơ bọ xít phá hoại, đồng thời dễ lây nhiễm bệnh thán thư và nấm hồng.
Năng suất hạt điều của nhiều nhà vườn sụt giảm 30-50% so với vụ trước, kéo giá bán tươi tại vườn xuống mức 34.000-35.000 đồng/kg, có nơi chỉ đạt 20.000 đồng/kg do chất lượng hạt suy kém. Khoảng 7.000 hécta hồ tiêu cũng dễ mắc bệnh chết nhanh, chết chậm do nấm Phytophthora khi gặp đợt không khí lạnh xuống mức 20 độ C vào đầu tháng 12.
Đối với sầu riêng, hoa bị hư hại do mưa lớn buộc nhà vườn xử lý thuốc kích thích ra hoa đến lần thứ ba, khiến thời vụ thu hoạch bị đẩy lùi 2-3 tháng so với kế hoạch năm 2024. Ông Nguyễn Văn Dũng tại Hợp tác xã Thương mại dịch vụ nông nghiệp cây xoài Xuân Trường (xã Xuân Lộc) chia sẻ việc xử lý xoài nghịch vụ phục vụ Tết Nguyên đán 2025 đã thất bại hoàn toàn vì thời tiết bất trắc.
Tưới nhỏ giọt mang lại hiệu quả tiết kiệm nước vượt trội
Đối phó với biến đổi khí hậu, mạng lưới ống dẫn nước tự động đang được nhân rộng trên khắp các xã, phường trong tỉnh. Xã Xuân Lộc dẫn đầu phong trào với gần 7.900 hécta đất nông nghiệp được trang bị hệ thống tưới tiết kiệm, chiếm 47% tổng diện tích canh tác toàn xã. Tại xã Sông Ray, chính quyền đã giải ngân 2,6 tỷ đồng hỗ trợ lắp đặt miễn phí thiết bị Israel cho 270 hécta thuộc dự án cánh đồng lớn với 662 hộ tham gia, mức tài trợ gần 11 triệu đồng/hécta.
Tại xã Phú Hòa, nông dân Nguyễn Đình Thao tự bỏ 50 triệu đồng cải tạo vườn cây, giúp chi phí tiền điện cho mỗi lần bơm chỉ tốn 3.000 đồng. Ông Thao cho hay mức tiết kiệm nước đạt 80%, đồng thời giảm 30% lượng phân bón do hóa chất được pha trực tiếp vào đường ống, tránh rửa trôi.
Tại xã An Viễn, ông Nguyễn Văn Thu đã nhận hơn 100 triệu đồng vốn hỗ trợ lắp đặt đường ống, giúp vườn ca cao xen điều đạt lợi nhuận khoảng 2 tỷ đồng/năm. Ông Dương A Nhì ở khu vực phường Trảng Bom cũng áp dụng công nghệ này cho 5 hécta bưởi và hoàn tất việc tưới tiêu chỉ trong 30 phút thao tác qua van điều khiển.
Tại xã Thống Nhất, những cá nhân tiêu biểu như ông Nguyễn Thanh Phước với 6 hécta sầu riêng, chôm chôm và ông Võ Văn Thành với 2 hécta tiêu xen cà phê đã sớm ứng dụng để tối ưu quy trình. Tổ hợp tác cây chôm chôm do ông Phan Văn Phụng làm tổ trưởng đã triển khai cho 33 thành viên trên 30 hécta đất, nâng doanh thu lên 150 triệu đồng/hécta.
Theo thống kê của ngành nông nghiệp, việc thay thế cách làm thủ công bằng tưới nhỏ giọt giúp cắt giảm 40-50% nguồn nước ngầm so với tưới truyền thống, có thể lên 70% với thiết bị nhỏ giọt và 60% với kỹ thuật phun sương. Phương pháp này cũng giảm 80% công lao động và tăng năng suất cây trồng 10-30%.
Vườn chôm chôm của ông Phụng đã bứt phá từ 18 tấn lên 25 tấn/hécta. Vườn tiêu của ông Võ Văn Thành nhảy vọt từ 1,7 tấn lên 5-7 tấn trên 800 nọc, trong khi Hợp tác xã hồ tiêu Xuân Thọ do ông Trần Hữu Thắng quản lý ghi nhận sản lượng tăng từ 3 tấn lên 6-8 tấn/hécta, thu về 400-500 triệu đồng lợi nhuận.
Chi phí thiết lập một mạng lưới hoàn chỉnh dao động 10-15 triệu đồng/hécta, có thể lên 30 triệu đồng, thậm chí 40-50 triệu đồng tùy chủng loại cây. Chính quyền hiện hỗ trợ 30% kinh phí lắp đặt với định mức tối đa 40 triệu đồng/hécta. Tính đến nay, toàn tỉnh đã có 59.754 hécta ứng dụng công nghệ này, với các vật tư phổ biến từ Netafim như dòng Streamline (độ dày 0,15-0,31mm, lưu lượng 0,72-1,672 lít/giờ), ống Tiran (dày 0,9-1,2mm, lưu lượng 1-8 lít/giờ), cùng dòng Typhoon, PCJ và UniRam có khả năng tự bù áp.
Drone và IoT định hình mô hình nông nghiệp chính xác
Sự hội tụ giữa máy bay không người lái và mạng lưới vạn vật kết nối đang tái định hình phương thức quản lý canh tác. Hệ thống IoT (Internet of Things – mạng lưới vạn vật kết nối) hoạt động dựa trên ba trụ cột: lớp cảm nhận môi trường, lớp truyền thông dữ liệu và lớp xử lý đám mây. Các trạm vi khí hậu và cảm biến cắm sâu vào lòng đất sẽ thu thập dữ liệu về nồng độ pH, độ ẩm, nhiệt độ và cường độ ánh sáng theo thời gian thực.
Dữ liệu sau đó được mã hóa và truyền tải qua các giao thức kết nối như LoRa, ZigBee, Wifi, 3G, 4G và 5G về thiết bị di động của nhà nông. Thông qua phần mềm điều khiển, hệ thống tự động đưa ra các lệnh vận hành. Khi độ ẩm trong đất tụt xuống dưới ngưỡng 30%, máy bơm sẽ tự kích hoạt để chống sốc nhiệt cho cây.
Công nghệ này cũng hữu ích khi ứng dụng vào mô hình tưới ngập khô xen kẽ (AWD – Alternate Wetting and Drying) trên ruộng lúa, cho phép các cống nước tự động đóng mở. Đối với chăn nuôi, ứng dụng Te-food đã được 1.100 trang trại khai báo, giúp quản lý thông tin chống dịch bệnh khẩn cấp với tỷ lệ phủ sóng khoảng 69,5% toàn tỉnh. Việc phân bổ chính xác nguồn lực thông qua IoT giúp cắt giảm 30-50% lãng phí nước sạch và phân hóa học so với mô hình cũ.
Song hành cùng IoT, máy bay không người lái đóng vai trò như đôi mắt trên không trung. Theo các số liệu kỹ thuật, thiết bị này mang lại hiệu suất lao động cao gấp 25 lần sức người, có khả năng phun xịt bao phủ 50 hécta/ngày thay vì chỉ 2-3 hécta theo cách khoác bình thủ công. Công nghệ bay giúp tiết kiệm 20-30% dung lượng hóa chất, đồng thời bảo vệ đường hô hấp người lao động khỏi rủi ro ngộ độc.
Các thế hệ máy bay như DJI Agras MG-1 hoặc MiSmart sử dụng chip Snapdragon 625 và 845 không chỉ mang vác vật tư mà còn được gắn camera đa phổ để thiết lập bản đồ chỉ số thực vật NDVI (Normalized Difference Vegetation Index – chỉ số khác biệt thực vật chuẩn hóa). Chỉ số này phân tích sự phản xạ ánh sáng hồng ngoại từ lá cây, giúp trí tuệ nhân tạo (AI) bóc tách các vùng bị rầy nâu, đạo ôn, phấn trắng hoặc đốm nâu ngay từ giai đoạn khởi phát.
Nắm bắt ưu điểm này, ông Trần Văn Đức tại Tổ hợp tác Sầu riêng Chính Đức (xã Sông Ray) đã huy động các thành viên góp vốn trang bị thiết bị bay không người lái để chăm sóc 40 hécta sầu riêng. Việc ứng dụng AI vào thiết bị bay không chỉ giúp bón phân biến đổi theo tỷ lệ tương thích mà còn lập bản đồ phân loại cỏ dại, đưa nền nông nghiệp địa phương chuyển mình sang mô hình chính xác và minh bạch.
Lộ trình tái cấu trúc nông nghiệp do cấp tỉnh chủ trì từ 2021
Đồng Nai đã tiến hành cấu trúc lại toàn diện nền sản xuất dựa trên Kế hoạch số 110-KH/TU do Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Đồng Nai (cũ) ban hành ngày 31/12/2021. Tiếp nối định hướng đó, Ủy ban nhân dân tỉnh đã ký Quyết định số 2867/QĐ-UBND ngày 23/8/2021 phê duyệt Chương trình Phát triển nông nghiệp bền vững giai đoạn 2021-2025, định hướng tới năm 2030. Các hoạt động thực địa khởi động mạnh mẽ từ năm 2022, đánh dấu bước ngoặt trong tư duy quản trị.
Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao trọng trách làm đầu mối chủ trì, tham mưu và giám sát các tiêu chí kỹ thuật. Đồng hành cùng sở chuyên ngành là Chi cục Phát triển Nông thôn trong việc tổng hợp báo cáo định kỳ. Hội Nông dân tỉnh đảm nhận kết nối nguồn vốn ưu đãi từ các ngân hàng, trong khi Liên minh Hợp tác xã tỉnh rà soát năng lực và hỗ trợ xây dựng các mô hình điểm gắn với chuỗi giá trị.
Thành quả sau giai đoạn đầu triển khai vượt xa các chỉ tiêu đề ra. Thay vì chỉ thiết lập 30-40 mô hình theo kế hoạch, toàn tỉnh đã phát triển thành công 436 mô hình canh tác tiên tiến. Sự bứt phá ghi nhận dấu ấn rõ nét tại xã Xuân Lộc với 111 mô hình, xã Tân Phú đạt 73 mô hình, xã Cẩm Mỹ có 43 mô hình và phường Long Thành là 40 mô hình. Số lượng vùng chuyên canh công nghệ cao cũng vượt mức dự kiến 2-3 vùng để cán đích ở con số 8 vùng.
Hệ sinh thái kinh tế nông thôn đã thu hút 328 doanh nghiệp tham gia bỏ vốn sản xuất, kinh doanh. Khía cạnh đào tạo nhân lực đạt kết quả tuyệt đối khi 100% người lao động tại các cơ sở hiện đại, tương đương 38.113 người, được huấn luyện bài bản. Lượng nông sản chủ lực thu hoạch từ các hệ thống thông minh đóng góp tỷ trọng 51,27%, tương ứng mức định giá 38.424 tỷ đồng.
Giá trị hàng hóa được phân phối thông qua hợp đồng liên kết đạt 29.305 tỷ đồng, chiếm 51,67% tổng cơ cấu so với chỉ tiêu ban đầu. Để thúc đẩy đà tăng trưởng, chính quyền đã rót hơn 63,8 tỷ đồng trợ lực cho 26 dự án liên kết chuỗi, đồng thời cấp quyết định chủ trương cho 16 dự án quy mô lớn với tổng mức đầu tư xấp xỉ 1.312 tỷ đồng.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, sau khi tỉnh Đồng Nai mới được hình thành từ việc sáp nhập Bình Phước và Đồng Nai cũ từ ngày 1/7/2025, dư địa mở rộng các mô hình nông nghiệp công nghệ cao càng lớn nhờ vùng nguyên liệu cà phê, điều, tiêu của Bình Phước cũ. “Những nền tảng vững chắc đang giúp Đồng Nai kiên cường chống chịu trước các đợt biến đổi khí hậu bất thường”, đại diện ngành nông nghiệp khẳng định.
Ngọc Duyên
