Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa công bố hướng dẫn kỹ thuật cập nhật năm 2024, bác bỏ quan niệm phổ biến rằng sinh mổ giúp trẻ tránh lây viêm gan B từ mẹ. Điều trị dự phòng bằng thuốc kháng virus kết hợp tiêm vắc xin đúng “thời gian vàng” mới là yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ, với tỷ lệ ngăn ngừa đạt trên 95%.
WHO ban hành hướng dẫn này tại Kyoto, Nhật Bản vào tháng 3/2024 nhằm đơn giản hóa quy trình điều trị viêm gan B toàn cầu, trong đó tập trung vào nhóm phụ nữ mang thai. Tài liệu này đặt mục tiêu 50% bệnh nhân được tiếp cận dịch vụ y tế để loại bỏ viêm gan như một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng vào năm 2030.
Việt Nam hiện có khoảng 6,5 triệu người đang chung sống với virus viêm gan B, khiến các khuyến cáo mới của WHO có ý nghĩa thực tiễn đặc biệt quan trọng với công tác bảo vệ sức khỏe bà mẹ và trẻ em.
Sinh mổ không làm giảm nguy cơ viêm gan B lây từ mẹ sang con
Nhiều sản phụ tin rằng phẫu thuật lấy thai giúp hạn chế tiếp xúc giữa trẻ với dịch cơ thể mẹ, từ đó giảm nguy cơ lây nhiễm viêm gan B. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định hiện vẫn chưa có chứng cứ khoa học rõ ràng chứng minh sinh mổ làm giảm khả năng lây truyền viêm gan siêu vi B.
Nguy cơ nhiễm trùng ở hai phương pháp sinh là tương đương nhau nếu trẻ được áp dụng các biện pháp dự phòng miễn dịch đúng quy trình. Thực tế, virus chủ yếu lây lan trong lúc chuyển dạ khi sản dịch và máu của người mẹ tiếp xúc trực tiếp với trẻ sơ sinh.
Quyết định sinh mổ hay sinh thường phụ thuộc hoàn toàn vào các yếu tố sản khoa như vị trí thai, khung chậu hoặc tiền sử vết mổ cũ, không dựa trên tình trạng nhiễm virus của mẹ. WHO cho biết 99,9% thai phụ nhiễm bệnh vẫn có kết quả sinh nở tốt nếu được theo dõi sát tại cơ sở chuyên khoa.
WHO 2024 mở rộng chỉ định dùng thuốc kháng virus cho thai phụ
Hướng dẫn mới của WHO năm 2024 mở rộng chỉ định điều trị dự phòng bằng Tenofovir disoproxil fumarat (TDF) cho phụ nữ mang thai có kháng nguyên HBsAg dương tính kèm tải lượng HBV DNA từ 200.000 IU/mL trở lên, hoặc có xét nghiệm HBeAg dương tính.
Tại những nơi không thể tiếp cận xét nghiệm tải lượng virus, tất cả thai phụ có HBsAg dương tính đều cần được điều trị dự phòng bằng TDF. Thuốc nên bắt đầu từ tam cá nguyệt thứ hai và kéo dài đến khi trẻ hoàn thành toàn bộ loạt vắc xin.
TDF được ưu tiên hàng đầu nhờ hiệu quả cao, tỷ lệ kháng thuốc thấp và độ an toàn đã được chứng minh với cả mẹ lẫn trẻ bú mẹ. Đây là thay đổi bước ngoặt so với hướng dẫn trước đó, vốn áp dụng tiêu chí hẹp hơn trong chỉ định điều trị dự phòng.
Tiêm vắc xin và kháng huyết thanh trong 12 giờ đầu sau sinh
Tiêm vắc xin viêm gan B trong vòng 24 giờ đầu sau sinh được coi là “thời gian vàng” để ngăn ngừa lây nhiễm và phòng ung thư gan nguyên phát.
Kết hợp đồng thời một mũi vắc xin và một liều kháng huyết thanh (HBIG) trong 12 giờ đầu giúp trẻ đạt trên 95% cơ hội không mắc bệnh mạn tính suốt đời. Nếu tiêm sau mốc 7 ngày tuổi, khả năng ngăn lây truyền từ mẹ sang con hầu như không còn đạt hiệu quả như mong đợi.
Sau mũi sơ sinh, trẻ cần tiêm đủ 3 liều tiếp theo vào các thời điểm 2, 3 và 4 tháng tuổi để hoàn thành chương trình miễn dịch chủ động. Trẻ sinh từ mẹ có mầm bệnh cần xét nghiệm kiểm tra kháng nguyên và kháng thể khi đủ 9–12 tháng tuổi để xác nhận hiệu quả bảo vệ.
Theo dữ liệu y khoa cập nhật nhất, việc kết hợp đầy đủ cả hai biện pháp, điều trị dự phòng TDF cho mẹ và tiêm chủng đúng lịch cho trẻ, có thể ngăn chặn tới 95% nguy cơ truyền bệnh từ mẹ sang con.
Sen Vàng (tổng hợp)
