Hàng nghìn tỷ đồng đang được các tập đoàn lớn rót vào mô hình sản xuất và phân phối nông sản an toàn theo chuỗi cung ứng khép kín trên toàn quốc. Tính đến cuối năm 2019, Việt Nam đã vận hành 1.484 chuỗi như vậy với 2.374 sản phẩm được kiểm soát chặt chẽ từ trang trại đến bàn ăn.
Trong giai đoạn 2016–2019, số lượng chuỗi cung ứng rau sạch khép kín đạt chuẩn tại Việt Nam tăng mạnh, phản ánh áp lực kép từ nhu cầu tiêu dùng xanh và yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng nghiêm ngặt của các thị trường xuất khẩu. Ba tập đoàn Vingroup, TH và PAN hiện dẫn đầu xu hướng này, cùng hàng loạt hợp tác xã quy mô vừa đang nhân rộng mô hình ra nhiều địa phương. Theo định nghĩa của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO), chuỗi cung ứng an toàn là hệ thống bảo đảm chất lượng thực phẩm xuyên suốt mọi công đoạn — từ nghiên cứu giống, canh tác, chế biến đến phân phối tận tay người tiêu dùng.
Vingroup, TH và PAN: Ai đang dẫn dắt thị trường
Tập đoàn Vingroup thành lập VinEco vào tháng 3/2015 với vốn điều lệ 2.000 tỷ đồng. Đơn vị này hiện quản lý 15 nông trường với tổng diện tích gần 3.000 ha, cung ứng hàng nghìn tấn nông sản mỗi năm theo tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP.
Tập đoàn TH ra mắt thương hiệu TH true VEG ngày 8/8/2012, áp dụng sản xuất công nghiệp tại các vùng quy hoạch biệt lập với nguyên tắc “5 không”, trong đó có không phân bón hóa học và không thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Tập đoàn PAN đồng thời đẩy mạnh đầu tư chiều dọc vào chuỗi giá trị khép kín, nhắm đến các thị trường khó tính như Nhật Bản và Liên minh châu Âu (EU).
Ở quy mô hợp tác xã, HTX Rau quả sạch Chúc Sơn thành lập từ năm 2016 hiện có 72 thành viên, quản lý vùng sản xuất gần 30 ha tại Chương Mỹ và Mộc Châu. Tại tỉnh Đồng Nai, Công ty TNHH rau sạch DORI cung ứng từ 5–7 tấn rau xanh mỗi ngày cho hệ thống siêu thị trong vùng, đóng vai trò kết nối hiệu quả giữa vùng sản xuất và điểm bán lẻ.
Quy trình kiểm soát chất lượng từ đất đến mã QR
Quy trình kiểm soát bắt đầu từ kiểm tra định kỳ mẫu đất và nguồn nước ngầm ở độ sâu trên 40 m, nhằm loại trừ tồn dư kim loại nặng và hóa chất. Các đơn vị như VinEco và PAN ứng dụng công nghệ từ nhiều quốc gia: nhà kính điều khiển khí hậu từ Pháp, hệ thống canh tác nhiều tầng từ Singapore và công nghệ tưới thông minh từ Israel.
Trong suốt vụ trồng, trạm thời tiết thông minh iMentos 3.3 A-G cùng hệ thống camera giám sát cập nhật liên tục dữ liệu về dịch hại và sinh trưởng qua máy tính bảng. Trước thu hoạch, mẫu rau được kiểm nghiệm tại phòng Lab nội bộ để đảm bảo các chỉ tiêu an toàn thực phẩm. Khi đến tay người tiêu dùng, mã QR trên bao bì cho phép truy xuất toàn bộ dữ liệu nguồn gốc, minh bạch hóa toàn bộ quá trình sản xuất theo chuỗi.
Chi phí xác nhận chuỗi hiện là rào cản chính khi giá thành tăng lên trong khi giá bán thường chỉ cao hơn khoảng 20% so với sản phẩm thông thường — bài toán tối ưu chi phí mà phần lớn doanh nghiệp trong ngành nông nghiệp công nghệ cao vẫn đang tìm lời giải.
Nhật Minh
