TP. ĐỒNG NAI — Sau hơn bốn thập kỷ, cộng đồng dân tộc thiểu số ở vùng đất cách trung tâm xã hơn 12km đã góp công, góp đất và hàng chục tỷ đồng để kiến thiết hạ tầng giao thông. Hơn 200 hộ dân nay thụ hưởng diện mạo kinh tế sinh thái mới, trở thành điểm sáng ngay cửa ngõ sân bay Long Thành.
Khởi từ một khu dân cư hẻo lánh nơi đồng bào Hoa, Tày, Nùng di cư vào lập nghiệp từ những năm 1979-1980, ấp Suối Đục thuộc xã Xuân Quế, thành phố Đồng Nai đã thay da đổi thịt trong giai đoạn 2013-2022.
Động lực đến từ các chương trình nông thôn mới, việc người dân tự nguyện hiến đất và sức lan tỏa của Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Cuộc chuyển mình này vừa phá thế cô lập giao thông, vừa giúp khu vực giữ quỹ đất sản xuất trước làn sóng đầu cơ, phân lô bán nền.
Vị trí ấp Suối Đục ở xã Xuân Quế, thành phố Đồng Nai
Ấp Suối Đục hiện thuộc xã Xuân Quế, thành phố Đồng Nai, khu vực trước đây nằm trong huyện Cẩm Mỹ của tỉnh Đồng Nai cũ. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Xuân Quế được hình thành trên cơ sở hợp nhất xã Sông Nhạn và xã Xuân Quế.
Ấp Suối Đục có diện tích tự nhiên khoảng 450ha với thổ nhưỡng màu mỡ. Đất nơi đây hợp cả cây ngắn ngày như bắp, lúa, đậu lẫn cây công nghiệp dài ngày giá trị cao như điều, cao su, cà phê.
Đáng chú ý, ấp chỉ cách trung tâm xã Xuân Quế hơn 12km, cách Cảng hàng không quốc tế Long Thành khoảng 2,5km và cách dự án Khu công nghiệp Sông Nhạn – Xuân Quế đúng 10km. Vị trí này đưa Suối Đục vào vùng ảnh hưởng trực tiếp của các đại dự án hạ tầng cấp quốc gia.
Về nhân khẩu, cộng đồng dân cư Suối Đục mang đậm dấu ấn đa sắc tộc qua nhiều giai đoạn. Có thời điểm ấp ghi nhận 163 hộ dân với đồng bào người Hoa chiếm trên 90%. Theo số liệu cập nhật gần đây, toàn ấp có khoảng 207 hộ, trong đó các dân tộc thiểu số như Hoa, Tày, Nùng chiếm trên 85% tổng số hộ.
Suối Đục trước đổi thay là bốn thập kỷ cô lập và sốt đất
Nhìn lại những năm 1979-1980, vùng đất Suối Đục còn hoang vu với chỉ vài chục hộ dân. Phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số di cư tự do từ các tỉnh phía Bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh vào Nam lập nghiệp. Đời sống khi đó vô cùng thiếu thốn, việc giao thương với bên ngoài gần như bị cô lập. Mọi hoạt động vận chuyển hàng hóa đều phải luồn lách qua lối mòn nhỏ hẹp hoặc các con đường lô cao su đất đỏ.
Vào thời kỳ mới khai hoang, đa phần hộ nông dân không có tài sản tích lũy ngoài cây trồng trên rẫy chờ ngày thu hoạch. Họ sinh tồn dựa vào tinh thần đoàn kết, đổi công lao động, chia sẻ từng hạt giống và giúp nhau dựng lại mái nhà. Nhiều đứa trẻ chỉ 10-12 tuổi đã sớm phụ giúp cha mẹ những công việc trên rẫy, trong vườn.
Trở ngại lớn nhất kìm hãm sự phát triển của Suối Đục là hệ thống giao thông nông thôn xuống cấp. Trước năm 2018, khi khu vực Sông Nhạn cũ và các vùng lân cận chưa đạt chuẩn nông thôn mới, cảnh “nắng bụi, mưa lầy” là nỗi ám ảnh thường trực. Những con đường chưa được bê tông hóa khiến việc đến trường của trẻ em và việc vận chuyển nông sản gặp muôn vàn khó khăn.
Bên cạnh sự cô lập về địa lý, vùng đất này từng đối mặt với làn sóng đầu cơ đất đai. Nhiều cá nhân từ nơi khác đổ về Suối Đục để “lướt sóng”, phân lô bán nền ngay trên đất nông nghiệp. Thực trạng này đe dọa sinh kế bền vững của người dân và gây xáo trộn chủ trương phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Trước nguy cơ người dân bán đi tư liệu sản xuất duy nhất, chính quyền xác định khu vực cần một cuộc thay đổi căn bản về hạ tầng và tư duy kinh tế.
Hạ tầng và mô hình kinh tế đưa Suối Đục bứt phá
Quá trình thay da đổi thịt của Suối Đục diễn ra tập trung nhất trong giai đoạn 2013-2022. Đây là thời kỳ địa phương triển khai quyết liệt các chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu. Các chương trình này đặt nền móng cho việc hoàn thiện hạ tầng và chuyển đổi cơ cấu kinh tế.
Bước ngoặt quyết định đến từ các trục giao thông lớn bao quanh khu vực, gồm Tỉnh lộ 773, hương lộ 10 và tuyến Vành đai 4. Đặc biệt, dự án tuyến đường nối hương lộ 10, đoạn từ ranh giới hai huyện cũ Cẩm Mỹ và Long Thành đến điểm giao ĐT 769, đã tạo hành lang vận tải lớn.
Cũng trong giai đoạn này ghi nhận việc hoàn thiện 5km đường xi măng theo cơ chế nhà nước và nhân dân cùng làm, với người dân đóng góp 20% và ngân sách hỗ trợ 80%. Địa phương cũng cứng hóa trên 8km tuyến đường dân sinh khác, nâng tỷ lệ đường trục chính ấp, tổ và khu dân cư được bê tông, xi măng lên mức 100%. Hệ thống điện trung thế và hạ thế được phủ kín các khu nhà ở, rẫy và vườn.
Song song với hạ tầng, ấp đã vận động sửa chữa và xây mới 40 căn nhà cho người dân, mỗi căn trị giá 40 triệu đồng. Hơn 2km đường trong ấp được trồng cây xanh và kéo điện thắp sáng. Một tổ đan lưới gồm 20 thành viên được thành lập, cùng hơn 10 lớp tập huấn, dạy nghề trồng trọt và chăn nuôi, qua đó xóa được trên 20 hộ nghèo.
Trên nền hạ tầng mới, nhiều mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng nổi lên rõ nét. Tiêu biểu là mô hình của ông Nguyễn Văn Lãnh trên 1,7ha đất khai hoang, chia thành ba khu vực sản xuất. Ông dành 8 sào đất đồi cao thiếu nước trồng tràm lấy gỗ, 5 sào đất bán ngập trồng tre lấy măng, 4 sào đất bằng phẳng làm nơi ở kết hợp chăn nuôi bò, heo, dê, gà.
Một mô hình khác của ông Tằng Dếnh Hồng quy hoạch 1,8ha với chôm chôm và sầu riêng làm cây chủ lực, xen canh bưởi, cam, chanh, ổi, măng cụt, mít, thơm. Ông mở rộng sang hướng du lịch sinh thái vườn, phục vụ ẩm thực truyền thống cho du khách, đem lại tổng thu nhập trên 500 triệu đồng mỗi năm trên diện tích này. Tương tự, ông Tình Ngọc Sáng tận dụng 1,4ha vườn chôm chôm có sổ đỏ để kết hợp nông nghiệp với dịch vụ du lịch sinh thái.
Sức cộng lực đưa Suối Đục thành điểm sáng cửa ngõ
Thành quả của Suối Đục hôm nay là sự cộng lực từ ba phía: người dân, chính quyền địa phương và các doanh nghiệp lớn. Mỗi bên đóng một vai trò riêng nhưng cùng hướng tới mục tiêu phá thế cô lập và giữ đất sản xuất cho cộng đồng.
Về phía người dân, tinh thần tự lực và sức mạnh đại đoàn kết của đồng bào dân tộc thiểu số cùng người Kinh là nền tảng cốt lõi. Những cá nhân tiên phong như ông Nguyễn Văn Lãnh, người tự khai khẩn 1,7ha đất. Cùng với đó là đóng góp của Trưởng ấp Tsần Cún Giễng và nhiều nông dân sản xuất kinh doanh giỏi người Hoa. Bằng hành động cụ thể, hàng chục hộ dân đã tự nguyện hiến trên 2ha đất canh tác để mở rộng, nâng cấp các tuyến đường cũ.
Về phía chính quyền, chi bộ Đảng, cán bộ xã, cán bộ ấp và Đoàn thanh niên đã bám sát địa bàn để kịp thời bảo vệ quỹ đất. Khi tình trạng sốt đất ập đến, cán bộ đi từng ngõ, gõ từng nhà để tuyên truyền, phân tích thiệt hơn, giúp người dân giữ vững tư liệu sản xuất.
Theo Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Xuân Quế lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, địa phương xác định tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch, hữu cơ, sinh thái và xây dựng chuỗi liên kết nhà vườn. Bí thư Chi bộ Bùi Văn Thọ là người quán triệt định hướng này tới cộng đồng dân cư.
Về phía doanh nghiệp, sự hiện diện của các đại dự án tầm quốc gia và khu vực đóng vai trò kích hoạt. Động lực lớn nhất đến từ Cảng hàng không quốc tế Long Thành và Khu công nghiệp Sông Nhạn – Xuân Quế, với tổng quy mô lên tới 3.595 ha. Sức lan tỏa của các dự án này mở ra thị trường lao động và dịch vụ ngay sát vùng đất từng bị cô lập.
Kết quả mang lại là sự thay đổi toàn diện về diện mạo và đời sống. So với thời điểm cô lập cách trung tâm xã hơn 12km, Suối Đục nay đã được khơi thông và vươn ra vị trí “mặt tiền” của vùng cửa ngõ. Đa phần người dân sở hữu nơi ở khang trang, kiên cố; nhiều thanh niên tìm được việc làm ổn định tại các khu công nghiệp lân cận. Những người ở lại bám trụ quê hương nhanh nhạy nắm bắt công nghệ, ngoại ngữ và xu hướng để phát triển kinh tế sinh thái.
Theo thống kê của địa phương, tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn mới tại ấp Suối Đục đã được xóa hoàn toàn, trong khi hộ khá giả chiếm trên 40% hộ dân toàn ấp. Cùng với hệ thống đường trục chính đạt tỷ lệ bê tông, xi măng 100% và vị trí chỉ cách Cảng hàng không quốc tế Long Thành khoảng 2,5km, ấp Suối Đục từng cô lập nay đã kết nối trọn vẹn với các đại dự án ở cửa ngõ Đông Nam thành phố Đồng Nai.
Ngọc Duyên (Tổng hợp)
