Thế giới đang trải qua giai đoạn kém hòa bình nhất trong 80 năm qua. Năm 2025 ghi nhận mức độ xung đột vũ trang cao nhất kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, trong khi Đồng hồ Ngày tận thế chỉ còn 1 phút 29 giây trước nửa đêm. Thế giới không chỉ nguy hiểm hơn — nó đang tiến về phía thảm họa với tốc độ khiến ngay cả các chuyên gia an ninh hàng đầu cũng phải cảnh báo.
Theo các báo cáo chiến lược công bố trong giai đoạn 2024–2026 từ Viện Nghiên cứu Hòa bình Oslo (PRIO), Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) và Liên hợp quốc, thế giới đang đối mặt với 61 cuộc xung đột vũ trang tại 36 quốc gia, 239 triệu người cần hỗ trợ nhân đạo khẩn cấp — cùng hàng loạt mối đe dọa đồng thời từ biến đổi khí hậu, trí tuệ nhân tạo và sự suy yếu của các cơ chế hợp tác đa phương.
Thế giới kém hòa bình nhất 80 năm: Chỉ số Hòa bình Toàn cầu tiếp tục suy giảm
Các số liệu không nói dối — và năm 2024, chúng nói rất rõ.
Theo Chỉ số Hòa bình Toàn cầu (Global Peace Index) 2024, mức độ hòa bình trung bình của các quốc gia suy giảm 0,56%, đánh dấu lần thụt lùi thứ 12 trong vòng 16 năm qua. Tính từ năm 2008 đến 2024, thế giới đã kém hòa bình hơn 4,5%, với 97 quốc gia ghi nhận sự suy thoái trong khi chỉ 65 quốc gia cải thiện. Lĩnh vực Xung đột Đang diễn ra suy giảm tới 19,1%, còn lĩnh vực an toàn và an ninh giảm 1,7%.
Con số ám ảnh nhất đến từ Trung tâm Dữ liệu Sự kiện và Vị trí Xung đột Vũ trang (ACLED — tổ chức độc lập chuyên thu thập dữ liệu xung đột thời gian thực): 233.597 người thiệt mạng do xung đột trong năm 2024, tăng 30% so với 179.099 người của năm 2023. Tổng số vụ bạo lực lên tới gần 200.000 vụ, cao hơn 25% so với năm trước và gấp đôi so với 5 năm trước. Bạo lực tại Lebanon tăng vọt 958%. Tại Nga, mức tăng là 349%.
Báo cáo Rủi ro Toàn cầu 2025–2026 của WEF phản chiếu bức tranh tương tự: 42% chuyên gia dự báo viễn cảnh toàn cầu sẽ “hỗn loạn” và 8% dự báo “bão tố” trong 2 năm tới. Nhìn về tầm nhìn 10 năm, tỷ lệ dự báo “bão tố” tăng lên 19%. Chỉ vỏn vẹn 1% số người được hỏi tin vào một tương lai “yên bình”.
Có một nghịch lý đáng suy nghĩ. Báo cáo an toàn toàn cầu 2025 của Gallup cho thấy 73% người trưởng thành toàn thế giới cảm thấy an toàn khi đi bộ một mình vào ban đêm — mức cao nhất kể từ mốc 63% năm 2006. Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu với tỷ lệ 88%, ngang bằng Thụy Sĩ và Iceland. Trong Chỉ số Pháp luật và Trật tự 2024, Việt Nam đạt 93 điểm — top 4 quốc gia cao nhất thế giới. Cảm giác an toàn cá nhân và sự ổn định vĩ mô của thế giới, rõ ràng, đang di chuyển theo hai chiều ngược nhau.
5 rủi ro toàn cầu lớn nhất: từ AI tạo vũ khí đến Đồng hồ Ngày tận thế 1 phút 29 giây
WEF xác định 5 mối đe dọa toàn cầu lớn nhất trong 2 năm tới: đối đầu kinh tế địa chính trị (18%), thông tin sai lệch và phân cực xã hội, biến đổi khí hậu dẫn đến thời tiết khắc nghiệt, và sự gia tăng các cuộc giao tranh tàn khốc giữa các nhà nước. Trong tầm nhìn 10 năm, các thảm họa môi trường chiếm ưu thế tuyệt đối — dẫn đầu là thời tiết cực đoan, mất đa dạng sinh học, thay đổi hệ thống Trái Đất, thông tin sai lệch và hậu quả bất lợi của công nghệ trí tuệ nhân tạo.
Rủi ro từ AI đang leo thang thành mối đe dọa sinh tồn có thật. Báo cáo năm 2025 của nhóm Forethought cảnh báo kịch bản “đảo chính do AI” — nơi một cá nhân hoặc nhóm nhỏ dùng AI tiên tiến để thao túng quyền lực toàn cầu bằng cách thay thế nhân lực bằng hệ thống máy móc tuyệt đối trung thành. Không chỉ là lý thuyết: năm 2022, AI của Collaborations Pharmaceuticals đã tạo ra 40.000 ứng viên vũ khí hóa học chỉ trong 6 giờ.
Trên mặt trận thao túng thông tin, công nghệ deepfake tăng 550% từ 2019 đến 2023, với khoảng nửa triệu video giả mạo phát tán trên mạng xã hội chỉ trong năm 2023 — làm xói mòn nghiêm trọng niềm tin vào các thể chế.
Số thương vong dân sự do vũ khí nổ tăng 69% trong năm 2024 so với 2023, với dân thường chiếm tới 90% số người bị hại. Nhiều quốc gia đang rút khỏi Công ước Ottawa về cấm mìn sát thương và Công ước về bom đạn chùm — trong bối cảnh 84% nạn nhân bom mìn hiện nay là dân thường. Nguồn nước cũng trở thành mồi lửa: Viện Thái Bình Dương ghi nhận 347 vụ xung đột vũ trang liên quan đến nguồn nước trong năm 2023, tăng từ 231 vụ năm 2022.
Và để đo lường tất cả những rủi ro đó bằng một con số duy nhất: Đồng hồ Ngày tận thế năm 2025 được điều chỉnh về mức 1 phút 29 giây trước nửa đêm — phá vỡ kỷ lục 1 phút 30 giây của giai đoạn 2023–2024.
Châu Phi, Nam Á, 887 triệu người nghèo gánh đủ xung đột lẫn khí hậu
Không phải ai cũng chịu đựng những rủi ro toàn cầu đó theo cách như nhau.
Về xung đột vũ trang, theo PRIO, châu Phi là tâm chấn nặng nề nhất với 28 cuộc xung đột, tiếp theo là châu Á với 17 cuộc và Trung Đông với 10 cuộc. Tại Dải Gaza, các báo cáo nhân đạo của Liên Hợp Quốc ghi nhận gần 70.000 người Palestine thiệt mạng tính đến cuối tháng 11/2025, trong khi một số nghiên cứu độc lập cho rằng số nạn nhân thực tế, bao gồm các trường hợp tử vong gián tiếp do đói khát, bệnh tật và sự sụp đổ của hệ thống y tế, có thể vượt mốc 100.000 người. Tại Sudan, cuộc vây hãm kéo dài 500 ngày tại El Fasher đã cướp đi sinh mạng của hàng ngàn dân thường.
Về biến đổi khí hậu và nghèo đói, một báo cáo của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) chỉ ra con số gây sốc: gần 80% người nghèo toàn cầu — tức 887 triệu trong tổng số 1,1 tỷ người nghèo đa chiều — đang sống tại các khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thời tiết cực đoan. Có 651 triệu người phải hứng chịu từ 2 cú sốc khí hậu trở lên. Còn 309 triệu người đối mặt với 3–4 cú sốc cùng lúc.
Nam Á có 380 triệu người nghèo bị ảnh hưởng, trong đó 91,6% chịu từ 2 cú sốc khí hậu trở lên. Châu Phi cận Sahara bám sát với 344 triệu người. Sự khắc nghiệt của thời tiết đã gây ra 250 triệu lượt di dời nội địa trong 10 năm qua — tương đương 70.000 lượt mỗi ngày. Toàn cầu hiện có 110 triệu người là người tị nạn hoặc đang di dời trong nước do bạo lực.
Việt Nam không đứng ngoài vòng xoáy này. Liên hợp quốc xếp Việt Nam vào top 10 nền kinh tế tăng trưởng nhanh chịu rủi ro cao từ biến đổi khí hậu. Chính phủ dự báo nếu mực nước biển tăng 1 m, hơn 20% diện tích Thành phố Hồ Chí Minh sẽ ngập lụt, ảnh hưởng trực tiếp đến 10–12% dân số cả nước và gây thiệt hại 10% GDP. Thiệt hại do thiên tai hiện cướp đi trung bình 1–1,5% GDP mỗi năm.
Vì sao xung đột vũ trang và bất ổn kinh tế leo thang: trật tự đa cực và toàn cầu hóa bị vũ khí hóa
Nguyên nhân của vòng xoáy nguy hiểm toàn cầu này không phải ngẫu nhiên.
Theo khảo sát của WEF, 68% chuyên gia nhận định thế giới trong 10 năm tới sẽ mang hình thái trật tự đa cực hoặc phân mảnh — nơi các cường quốc hạng trung và lớn cạnh tranh không hồi kết. Năng lực điều phối của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc liên tục suy yếu: từ năm 2025, việc lạm dụng quyền phủ quyết đã khiến nhiều nghị quyết về viện trợ nhân đạo và ngừng bắn bị gác lại vô thời hạn. Chỉ số Hòa bình Toàn cầu ghi nhận 92 quốc gia đang tham gia vào các cuộc xung đột bên ngoài biên giới của họ. Thời gian trung bình của một cuộc xung đột đã tăng gần gấp đôi — từ 16 năm năm 1990 lên hơn 30 năm vào năm 2020.
Sự phụ thuộc lẫn nhau trong toàn cầu hóa đang bị “vũ khí hóa” triệt để. Năng lượng, lương thực, các tuyến vận chuyển trọng yếu và công nghệ đều trở thành công cụ gây áp lực địa chính trị. Hệ quả trực tiếp: 59,4 triệu người tại 15 quốc gia rơi vào khủng hoảng lương thực — mức gần gấp đôi so với trước đại dịch Covid-19. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), có tới 100 nền kinh tế mới nổi và thu nhập thấp không đủ nguồn lực để tiếp cận các chương trình hoán đổi tiền tệ, đặt họ vào thế dễ tổn thương khi lãi suất toàn cầu tăng cao.
Về môi trường, việc không thể kìm hãm phát thải khí nhà kính đang đẩy thế giới tiến gần ngưỡng nóng lên 1,5°C. Các nghiên cứu quy kết khí hậu cho thấy siêu bão Melissa tàn phá Jamaica và Cuba cuối tháng 10/2025 có khả năng xảy ra cao hơn nhiều lần so với thời kỳ tiền công nghiệp. Trong năm 2025, hơn 200 thảm họa liên quan khí hậu đã ảnh hưởng tới khoảng 87,8 triệu người trên toàn cầu, từ lũ lụt, bão nhiệt đới đến hạn hán và cháy rừng.
Dự báo 2026–2050: tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể rớt xuống 2%, 216 triệu người tị nạn khí hậu
Tương lai mà các tổ chức quốc tế vạch ra không có phiên bản lạc quan nào dễ tin.
Tại Hội nghị mùa xuân 2026 ở Washington D.C., IMF đưa ra 3 kịch bản kinh tế toàn cầu. Trong kịch bản tốt nhất — xung đột Trung Đông tương đối ngắn — tăng trưởng kinh tế thế giới năm 2026 chỉ đạt 3,1%, thấp hơn mức 3,4% dự kiến nếu không có xung đột. Nếu xung đột kéo dài, đẩy giá dầu và khí đốt tăng 100–200% đến tận năm 2027, tăng trưởng toàn cầu sẽ rớt xuống 2%. Kịch bản xấu nhất: dưới 2%. Chi phí kinh tế toàn cầu do bạo lực trong năm 2024 đã tiêu tốn 19,97 nghìn tỷ USD, tương đương 11,6% GDP toàn cầu — trong đó chi tiêu quân sự chiếm 2,7 nghìn tỷ USD.
Về an ninh lương thực, Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo rằng giá năng lượng cao, xung đột kéo dài và gián đoạn chuỗi cung ứng tiếp tục làm gia tăng nguy cơ đói nghèo trên toàn cầu. Trong khi gần 320 triệu người đang đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng, việc chính quyền Tổng thống Donald Trump chấm dứt khoảng 83% các chương trình do USAID quản lý đang tạo thêm áp lực đối với hệ thống viện trợ quốc tế. Các tổ chức nhân đạo cảnh báo hàng triệu người tại những khu vực phụ thuộc vào viện trợ khẩn cấp có thể bị cắt giảm hoặc mất hoàn toàn nguồn hỗ trợ lương thực nếu các cuộc xung đột hiện nay tiếp tục kéo dài.
Về dài hạn, Báo cáo Groundswell của Ngân hàng Thế giới dự báo đến năm 2050, sẽ có 216 triệu người phải di cư trong nước do tác động của biến đổi khí hậu — dẫn đầu là châu Phi cận Sahara với 86 triệu người, tiếp theo là Đông Á và Thái Bình Dương 49 triệu người, Nam Á 40 triệu người, Bắc Phi 19 triệu người, Mỹ Latinh 17 triệu người và Đông Âu cùng Trung Á 5 triệu người. Viện Kinh tế và Hòa bình xác định Kashmir, Nam Sudan, Ethiopia và Eritrea, Cộng hòa Dân chủ Congo, cùng Syria là các điểm nóng có nguy cơ bùng phát xung đột quy mô lớn.
Các chuyên gia nhấn mạnh thế giới cần đầu tư khẩn cấp vào hệ thống thực phẩm địa phương và tăng cường khung pháp lý quốc tế. Không phải vì lạc quan — mà vì đây là điều kiện tối thiểu để giữ thế giới không trượt khỏi tầm kiểm soát.
Câu hỏi thực sự không phải là thế giới có nguy hiểm không. Số liệu đã trả lời. Câu hỏi là: khi Đồng hồ Ngày tận thế chỉ còn 1 phút 29 giây, nhân loại còn bao nhiêu thời gian để đồng thuận về một hướng đi khác.
Thu Thủy
